ویتامین E یکی از ویتامین های محلول در چربی است که به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی خود شناخته می شود. این ویتامین در محافظت از سلول ها در برابر آسیب های ناشی از ترکیبات اکسیدکننده نقش دارد و برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است.
از آنجا که استرس اکسیداتیو و آسیب ناشی از رادیکال های آزاد در فرآیندهای مرتبط با بیماری های قلبی و عروقی مورد توجه قرار گرفته اند، پژوهشگران سال هاست ارتباط بین ویتامین E و سلامت قلب را بررسی می کنند.
یکی از فرضیه های مطرح این بوده است که خاصیت آنتی اکسیدانی ویتامین E ممکن است به محافظت از دیواره رگ ها، کاهش اکسید شدن کلسترول LDL و در نتیجه کاهش احتمال تصلب شرایین کمک کند.
این موضوع از نظر علمی قابل توجه است، اما یک نکته مهم وجود دارد. نتایج مطالعات درباره مصرف مکمل ویتامین E نشان نداده اند که این مکمل بتواند به طور قطعی از بیماری های قلبی جلوگیری کند.
در واقع، برخی مطالعات مشاهده ای ارتباط میان دریافت بیشتر ویتامین E و سلامت بهتر قلب را نشان داده اند، اما مطالعات بالینی و تصادفی سازی شده نتایج متفاوتی داشته اند و در بسیاری از آنها فایده مشخصی برای پیشگیری از بیماری قلبی مشاهده نشده است.
در این مقاله بررسی می کنیم که ویتامین E چه نقشی در بدن دارد، آیا برای قلب و رگ ها مفید است، آیا می تواند از سکته قلبی جلوگیری کند، مصرف زیاد آن چه خطراتی دارد و بهترین راه دریافت ویتامین E چیست.
ویتامین E چیست؟
ویتامین E در واقع نام گروهی از ترکیبات است که مهم ترین شکل فعال آن در بدن انسان آلفا توکوفرول نام دارد.
این ویتامین محلول در چربی است؛ به این معنی که بدن می تواند آن را در بافت های چربی ذخیره کند.
یکی از مهم ترین نقش های ویتامین E فعالیت آنتی اکسیدانی آن است.
سلول های بدن در جریان فعالیت های طبیعی خود با ترکیباتی مواجه می شوند که می توانند به ساختار سلول ها آسیب بزنند. سیستم دفاع آنتی اکسیدانی بدن برای کنترل این ترکیبات فعالیت می کند و ویتامین E نیز یکی از اجزای این سیستم است.
ویتامین E علاوه بر خاصیت آنتی اکسیدانی، در عملکرد طبیعی سیستم ایمنی و حفظ ساختار سلول ها نیز نقش دارد.
ویتامین E چه ارتباطی با قلب دارد؟
ارتباط ویتامین E با سلامت قلب بیشتر به خاصیت آنتی اکسیدانی آن مربوط می شود.
یکی از فرآیندهایی که در بیماری های قلبی و عروقی مورد بررسی قرار گرفته، اکسید شدن چربی ها و به ویژه LDL است.
LDL معمولا به عنوان کلسترول بد شناخته می شود. زمانی که LDL در شرایط خاصی دچار تغییرات اکسیداتیو شود، ممکن است در فرآیندهای مرتبط با تشکیل پلاک در دیواره عروق نقش داشته باشد.
از آنجا که ویتامین E می تواند از اکسید شدن چربی ها جلوگیری کند، این فرض مطرح شد که ممکن است مصرف بیشتر آن از تشکیل پلاک های عروقی جلوگیری کند.
اما نتایج مطالعات انسانی نشان داده اند که این فرضیه به تنهایی برای توصیه مکمل ویتامین E به عنوان راهی برای پیشگیری از بیماری قلبی کافی نیست.
آیا ویتامین E از بیماری قلبی جلوگیری می کند؟
یکی از مهم ترین سوالات درباره این ویتامین همین موضوع است.
برخی مطالعات مشاهده ای در گذشته نشان داده بودند افرادی که ویتامین E بیشتری از طریق رژیم غذایی یا مکمل دریافت می کنند، ممکن است خطر کمتری برای بیماری قلبی داشته باشند.
اما مطالعات مشاهده ای نمی توانند به طور قطعی نشان دهند که خود ویتامین E دلیل این تفاوت بوده است.
افرادی که رژیم غذایی سالم تری دارند معمولا میوه، سبزیجات، مغزها و مواد غذایی سالم بیشتری مصرف می کنند و ممکن است فعالیت بدنی بیشتر و عوامل خطر کمتری داشته باشند.
به همین دلیل، پژوهشگران برای بررسی دقیق تر موضوع، مطالعات تصادفی سازی شده انجام دادند.
نتایج این مطالعات در مجموع نشان نداد که مصرف معمول مکمل ویتامین E بتواند خطر بیماری قلبی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
آیا ویتامین E برای رگ های قلب مفید است؟
رگ های قلب یا عروق کرونر وظیفه رساندن خون و اکسیژن به عضله قلب را دارند.
سلامت این رگ ها به عوامل مختلفی مانند فشار خون، سطح کلسترول، قند خون، سیگار، وزن، فعالیت بدنی، التهاب و عوامل ژنتیکی بستگی دارد.
ویتامین E به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی خود از نظر تئوری می تواند در محافظت از سلول ها و چربی های موجود در بدن نقش داشته باشد.
اما مصرف مکمل ویتامین E به این معنی نیست که رگ های قلب در برابر گرفتگی یا تصلب شرایین مصون می شوند.
مطالعات بالینی بزرگ نشان نداده اند که مصرف دوزهای نسبتا بالای مکمل ویتامین E بتواند به طور قابل اعتماد از حوادث مهم قلبی مانند حمله قلبی یا سکته مغزی جلوگیری کند.
بنابراین ویتامین E را نمی توان به عنوان مکملی برای باز کردن رگ های قلب معرفی کرد.
آیا ویتامین E گرفتگی رگ را باز می کند؟
خیر.
ویتامین E نمی تواند پلاک های ایجاد شده در دیواره عروق کرونر را به طور مستقیم از بین ببرد.
گرفتگی رگ های قلب معمولا نتیجه فرآیندی طولانی مدت است که تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد.
اگر فردی کلسترول بالا، فشار خون بالا، دیابت یا سایر عوامل خطر قلبی داشته باشد، مصرف ویتامین E جایگزین درمان اصلی نخواهد شد.
برای کاهش خطر پیشرفت بیماری عروق کرونر، کنترل عوامل خطر اهمیت بسیار بیشتری دارد.
آیا ویتامین E از سکته قلبی جلوگیری می کند؟
تحقیقات بالینی انجام شده تاکنون از مصرف عمومی مکمل ویتامین E برای جلوگیری از سکته قلبی حمایت نمی کنند.
در یکی از مطالعات مهم، افراد بالای 50 سال که در معرض خطر بالای بیماری قلبی بودند، روزانه ویتامین E دریافت کردند. پس از چند سال، تفاوت قابل توجهی در خطر حمله قلبی، سکته مغزی یا مرگ ناشی از بیماری قلبی بین گروه دریافت کننده ویتامین E و گروه دارونما مشاهده نشد.
مطالعات بزرگ دیگر نیز نتایج مشابهی داشته اند.
بنابراین اگر هدف فرد پیشگیری از حمله قلبی باشد، مصرف خودسرانه ویتامین E راهکار اثبات شده ای محسوب نمی شود.
آیا ویتامین E برای کاهش کلسترول مفید است؟
ویتامین E به صورت مستقیم داروی کاهش دهنده کلسترول محسوب نمی شود.
برخی مطالعات اثرات احتمالی ویتامین E را روی چربی خون بررسی کرده اند، اما شواهد کافی برای استفاده از این ویتامین به عنوان درمان اصلی کلسترول بالا وجود ندارد.
اگر LDL خون بالا باشد، روش های موثرتر شامل اصلاح رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی، کاهش وزن در صورت اضافه وزن و در صورت نیاز مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک هستند.
مصرف ویتامین E نباید جایگزین درمان استاندارد کلسترول بالا شود.
آیا ویتامین E فشار خون را پایین می آورد؟
مطالعات مختلف اثر ویتامین E بر فشار خون را بررسی کرده اند، اما نتایج آنها یکسان نیست.
ممکن است برخی اثرات مثبت روی عملکرد عروق در بعضی شرایط مشاهده شود، اما شواهد کافی برای معرفی ویتامین E به عنوان درمان فشار خون بالا وجود ندارد.
اگر فردی فشار خون بالا دارد، باید فشار خون خود را به صورت منظم کنترل کند و در صورت نیاز تحت درمان پزشکی قرار بگیرد.
مصرف ویتامین E نمی تواند جایگزین داروهای فشار خون یا اصلاح سبک زندگی شود.
آیا ویتامین E برای سلامت عروق مفید است؟
ویتامین E از نظر زیستی می تواند در محافظت آنتی اکسیدانی سلول ها نقش داشته باشد.
این موضوع باعث شده عملکرد آن روی سلول های دیواره عروق و فرآیندهای مرتبط با اکسیداسیون مورد مطالعه قرار گیرد.
با این حال، سلامت عروق فقط به میزان دریافت یک ویتامین بستگی ندارد.
فشار خون بالا، کلسترول LDL، دیابت، سیگار کشیدن، کم تحرکی و اضافه وزن همگی می توانند در طول زمان به سلامت عروق آسیب برسانند.
به همین دلیل، مصرف ویتامین E در کنار سبک زندگی نامناسب نمی تواند اثر عوامل خطر قلبی را خنثی کند.
آیا ویتامین E آنتی اکسیدان قوی برای قلب است؟
ویتامین E یکی از آنتی اکسیدان های مهم محلول در چربی است و از سلول ها در برابر برخی فرآیندهای اکسیداتیو محافظت می کند.
اما عبارت هایی مانند «آنتی اکسیدان قوی برای قلب» نباید به این معنا برداشت شوند که هرچه مقدار بیشتری ویتامین E مصرف کنیم، قلب سالم تر خواهد بود.
بدن به مقدار مشخصی از این ویتامین نیاز دارد و دریافت بیش از نیاز بدن لزوما فایده بیشتری ایجاد نمی کند.
در واقع، مصرف دوزهای بالای مکمل ویتامین E می تواند با خطراتی نیز همراه باشد.
آیا کمبود ویتامین E می تواند روی قلب تاثیر بگذارد؟
کمبود شدید ویتامین E در افراد سالم نسبتا نادر است.
این کمبود بیشتر در شرایطی دیده می شود که بدن در جذب چربی ها مشکل داشته باشد یا برخی بیماری های خاص وجود داشته باشند.
کمبود شدید ویتامین E می تواند باعث مشکلات عصبی، ضعف عضلانی و اختلال در عملکرد سیستم ایمنی شود.
از آنجا که ویتامین E در محافظت از سلول ها نقش دارد، دریافت مقدار کافی آن برای عملکرد طبیعی بدن اهمیت دارد.
اما کمبود ویتامین E را نباید با عوامل شایع بیماری قلبی مانند کلسترول بالا یا فشار خون بالا یکسان دانست.
علائم کمبود ویتامین E چیست؟
کمبود ویتامین E معمولا زمانی اهمیت پیدا می کند که فرد دچار یک مشکل زمینه ای در جذب یا پردازش چربی ها باشد.
علائم احتمالی کمبود شدید می تواند شامل موارد زیر باشد:
- ضعف عضلانی
- اختلالات عصبی
- بی حسی یا گزگز
- مشکلات تعادل
- ضعف سیستم ایمنی
- اختلال در بینایی در برخی شرایط
این علائم اختصاصی نیستند و می توانند دلایل مختلفی داشته باشند.
بنابراین تشخیص کمبود ویتامین E فقط بر اساس علائم امکان پذیر نیست و در صورت شک به کمبود، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
ویتامین E در چه غذاهایی وجود دارد؟
خوشبختانه ویتامین E در بسیاری از مواد غذایی وجود دارد.
برخی منابع غذایی مناسب ویتامین E عبارتند از:
- بادام
- تخمه آفتابگردان
- فندق
- بادام زمینی
- روغن آفتابگردان
- روغن جوانه گندم
- روغن زیتون
- آووکادو
- اسفناج
- بروکلی
- برخی دانه ها و مغزها
مغزها و دانه ها از منابع غذایی مهم ویتامین E هستند.
البته باید توجه داشت که بسیاری از این مواد غذایی کالری بالایی دارند. بنابراین مصرف آنها بهتر است متعادل باشد.
آیا مغزها برای قلب بهتر از مکمل ویتامین E هستند؟
مغزها علاوه بر ویتامین E، حاوی چربی های غیراشباع، فیبر، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مختلف هستند.
به همین دلیل، قرار دادن مقدار متعادل مغزها و دانه ها در یک رژیم غذایی سالم می تواند بخشی از الگوی تغذیه مناسب برای قلب باشد.
این موضوع با مصرف قرص ویتامین E تفاوت دارد.
وقتی یک ماده مغذی را از غذا دریافت می کنیم، معمولا مجموعه ای از مواد مغذی مختلف را همزمان دریافت می کنیم.
به همین دلیل، برای بیشتر افراد دریافت ویتامین E از غذا انتخاب مناسبی است و نیازی نیست صرفا برای سلامت قلب به سراغ دوزهای بالای مکمل برویم.
آیا مصرف زیاد ویتامین E خطرناک است؟
بله.
برخلاف ویتامین های محلول در آب، ویتامین E محلول در چربی است و بدن می تواند مقداری از آن را ذخیره کند.
مصرف مقدار زیاد مکمل ویتامین E می تواند احتمال خونریزی را افزایش دهد.
این موضوع به ویژه برای افرادی اهمیت دارد که داروهای رقیق کننده خون یا داروهایی با اثر ضد پلاکتی مصرف می کنند.
برخی مطالعات نیز افزایش خطر سکته مغزی از نوع خونریزی دهنده را در مصرف مکمل ویتامین E گزارش کرده اند.
به همین دلیل، مصرف دوزهای بالای ویتامین E بدون دلیل پزشکی توصیه نمی شود.
آیا ویتامین E با داروهای قلبی تداخل دارد؟
در برخی شرایط، ویتامین E می تواند با داروهایی که روی انعقاد خون اثر می گذارند اهمیت بیشتری پیدا کند.
برای مثال، افرادی که داروهای رقیق کننده خون یا داروهای ضد پلاکت مصرف می کنند نباید بدون مشورت پزشک سراغ دوزهای بالای مکمل ویتامین E بروند.
همچنین اگر فرد قرار است جراحی داشته باشد، بهتر است مصرف مکمل های خود را با پزشک یا تیم درمان در میان بگذارد.
این موضوع درباره مکمل های دوز بالا اهمیت بیشتری دارد و به این معنی نیست که مقدار ویتامین E موجود در غذا برای افراد سالم مشکل ساز است.
آیا ویتامین E برای افراد سالم لازم است؟
بله، بدن به ویتامین E نیاز دارد؛ اما این موضوع با نیاز به مکمل ویتامین E تفاوت دارد.
بیشتر افراد می توانند مقدار مورد نیاز خود را از طریق یک رژیم غذایی متنوع دریافت کنند.
اگر فردی مواد غذایی مختلفی مانند مغزها، دانه ها، روغن های گیاهی و سبزیجات مصرف کند، معمولا تامین ویتامین E از غذا امکان پذیر است.
مکمل ویتامین E بیشتر در شرایط خاصی مطرح می شود که دریافت غذایی کافی نباشد یا مشکلی در جذب مواد مغذی وجود داشته باشد.
چه مقدار ویتامین E برای بدن لازم است؟
نیاز روزانه ویتامین E به سن و شرایط فرد بستگی دارد.
برای بیشتر بزرگسالان، مقدار توصیه شده روزانه حدود 15 میلی گرم آلفا توکوفرول است.
زنان در دوران شیردهی به مقدار بیشتری نیاز دارند.
نکته مهم این است که مقدار مورد نیاز بدن با دوزهایی که در برخی مکمل های ویتامین E وجود دارد بسیار متفاوت است.
بعضی مکمل های ویتامین E مقدار بسیار بیشتری از نیاز روزانه بدن دارند و مصرف آنها باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.
آیا ویتامین E برای سالمندان مفید است؟
سالمندان نیز برای عملکرد طبیعی سلول ها و سیستم ایمنی به ویتامین E نیاز دارند.
اما بالا رفتن سن به خودی خود به معنی نیاز به مصرف دوز بالای مکمل ویتامین E نیست.
اگر فرد سالمند رژیم غذایی متنوعی داشته باشد، معمولا می تواند مقدار مورد نیاز این ویتامین را از غذا دریافت کند.
در صورت وجود بیماری های زمینه ای یا مشکلات جذب، پزشک ممکن است وضعیت تغذیه ای فرد را بررسی کند.
آیا ویتامین E برای تپش قلب مفید است؟
ویتامین E درمان مستقیم تپش قلب محسوب نمی شود.
تپش قلب دلایل بسیار مختلفی دارد و ممکن است در اثر استرس، مصرف کافئین، کم خونی، مشکلات تیروئید، کمبود بعضی مواد مغذی، مصرف برخی داروها یا اختلالات ریتم قلب ایجاد شود.
بنابراین اگر فردی دچار تپش قلب مداوم یا تکرارشونده است، نباید بدون بررسی علت، مصرف ویتامین E را شروع کند.
اگر تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.
آیا ویتامین E برای پیشگیری از سکته مغزی مفید است؟
شواهد موجود از مصرف روتین مکمل ویتامین E برای پیشگیری از سکته مغزی حمایت نمی کنند.
در بعضی مطالعات، حتی افزایش خطر سکته مغزی خونریزی دهنده در مصرف برخی دوزهای مکمل ویتامین E گزارش شده است.
به همین دلیل، نباید تصور کرد که چون ویتامین E آنتی اکسیدان است، مصرف بیشتر آن حتما برای مغز و قلب مفیدتر خواهد بود.
پیشگیری از سکته مغزی بیشتر به کنترل فشار خون، کلسترول، دیابت، وزن، سیگار و سایر عوامل خطر مربوط می شود.
آیا ویتامین E برای قلب بهتر است یا ویتامین C؟
هر دو ویتامین خاصیت آنتی اکسیدانی دارند، اما این موضوع به معنی آن نیست که باید آنها را به صورت مکمل برای محافظت از قلب مصرف کرد.
ویتامین C محلول در آب است، در حالی که ویتامین E محلول در چربی است و هر کدام وظایف متفاوتی در بدن دارند.
برای سلامت قلب، دریافت هر دو از طریق یک رژیم غذایی متنوع اهمیت بیشتری نسبت به مصرف دوزهای بالای مکمل دارد.
هیچ کدام از این دو ویتامین را نمی توان جایگزین درمان های اصلی بیماری های قلبی دانست.
سخن نهایی
ویتامین E یک ویتامین محلول در چربی و یک آنتی اکسیدان مهم است که در محافظت از سلول ها و عملکرد طبیعی بدن نقش دارد.
به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی، ارتباط ویتامین E با سلامت قلب و عروق سال ها مورد بررسی قرار گرفته است. بعضی مطالعات مشاهده ای نشان داده اند که دریافت بیشتر ویتامین E ممکن است با خطر کمتر بیماری قلبی ارتباط داشته باشد، اما نتایج مطالعات بالینی بزرگ چنین فایده ای را برای مصرف مکمل ویتامین E تایید نکرده اند.
در حال حاضر، شواهد کافی وجود ندارد که مصرف روتین مکمل ویتامین E بتواند از حمله قلبی، گرفتگی رگ های قلب یا سکته مغزی جلوگیری کند.
از طرف دیگر، مصرف دوزهای بالای مکمل می تواند خطراتی مانند افزایش احتمال خونریزی داشته باشد و در برخی مطالعات با افزایش خطر سکته مغزی خونریزی دهنده همراه بوده است.
به همین دلیل، برای بیشتر افراد دریافت ویتامین E از مواد غذایی مانند مغزها، دانه ها، روغن های گیاهی و سبزیجات رویکرد مناسبی است.
اگر هدف حفظ سلامت قلب است، بهتر است تمرکز اصلی روی مجموعه ای از عوامل موثر مانند تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کنترل فشار خون و کلسترول، کنترل قند خون، حفظ وزن مناسب و ترک سیگار باشد.
ویتامین E برای بدن ضروری است، اما بیشتر بودن آن لزوما به معنی قلب سالم تر نیست.
سوالات متداول
آیا ویتامین E برای قلب مفید است؟
ویتامین E برای عملکرد طبیعی بدن و سیستم آنتی اکسیدانی ضروری است، اما مصرف مکمل آن در افراد سالم به طور قطعی خطر بیماری قلبی را کاهش نمی دهد.
آیا ویتامین E گرفتگی رگ قلب را باز می کند؟
خیر. ویتامین E نمی تواند پلاک های ایجاد شده در عروق کرونر را به طور مستقیم از بین ببرد یا رگ مسدود شده را باز کند.
آیا ویتامین E از سکته قلبی جلوگیری می کند؟
شواهد فعلی نشان نمی دهند که مصرف روتین مکمل ویتامین E بتواند از حمله قلبی جلوگیری کند.
آیا ویتامین E فشار خون را پایین می آورد؟
برخی تحقیقات اثرات احتمالی ویتامین E بر عملکرد عروق و فشار خون را بررسی کرده اند، اما این ویتامین درمان اصلی فشار خون بالا نیست.
بهترین منابع غذایی ویتامین E کدامند؟
بادام، تخمه آفتابگردان، فندق، روغن های گیاهی، آووکادو، اسفناج و بروکلی از منابع غذایی ویتامین E هستند.
آیا مصرف زیاد ویتامین E ضرر دارد؟
بله. مصرف دوزهای بالای مکمل می تواند خطر خونریزی را افزایش دهد و در برخی مطالعات با افزایش خطر سکته مغزی خونریزی دهنده همراه بوده است.
آیا ویتامین E برای تپش قلب خوب است؟
خیر. ویتامین E درمان تپش قلب نیست. تپش قلب مداوم یا همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس باید بررسی شود.
آیا سالمندان باید مکمل ویتامین E مصرف کنند؟
سن بالا به تنهایی دلیل کافی برای مصرف دوز بالای ویتامین E نیست. بیشتر افراد می توانند نیاز خود را از طریق رژیم غذایی متنوع تامین کنند.
آیا ویتامین E و ویتامین C را می توان با هم مصرف کرد؟
این دو ویتامین از نظر عملکرد با یکدیگر تفاوت دارند و در بعضی مکمل ها نیز با هم وجود دارند، اما مصرف همزمان دوزهای بالای آنها برای سلامت قلب ضروری نیست.
آیا ویتامین E برای کاهش کلسترول مفید است؟
ویتامین E درمان اصلی کلسترول بالا نیست و نباید جایگزین رژیم غذایی مناسب یا داروهای تجویز شده برای کنترل کلسترول شود.
منبع
NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin E
NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin E Consumer Fact Sheet
PubMed – Effect of supplemental vitamin E for the prevention and treatment of cardiovascular disease
PubMed – Vitamin E supplementation and cardiovascular events in high-risk patients
PubMed – Vitamin E and heart disease: a thematic systematic review