آپنه خواب یکی از اختلالات شایع خواب است که در آن تنفس فرد هنگام خواب به صورت موقت متوقف یا بسیار ضعیف می شود و دوباره شروع می شود. این اتفاق ممکن است بارها در طول یک شب تکرار شود و در بعضی افراد آنقدر کوتاه باشد که خود فرد اصلا متوجه آن نشود.
اگرچه بسیاری از افراد آپنه خواب را فقط با خروپف و خواب آلودگی روزانه می شناسند، اما این اختلال می تواند روی عملکرد قلب و عروق نیز تاثیر بگذارد. قطع مکرر تنفس، کاهش سطح اکسیژن خون، بیدار شدن های کوتاه و افزایش فعالیت سیستم عصبی می تواند فشار قابل توجهی به بدن وارد کند.
به همین دلیل، آپنه خواب به ویژه نوع انسدادی آن با مشکلاتی مانند فشار خون بالا، اختلالات ریتم قلب، بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی و سکته مغزی ارتباط دارد.
آپنه خواب چیست؟
آپنه خواب به شرایطی گفته می شود که تنفس فرد در هنگام خواب بارها دچار وقفه می شود. این وقفه ها معمولا چندین بار در طول شب اتفاق می افتند و در موارد شدید می توانند تعداد زیادی داشته باشند.
آپنه خواب انواع مختلفی دارد، اما دو نوع اصلی آن عبارتند از:
آپنه خواب انسدادی
آپنه خواب انسدادی شایع ترین نوع آپنه خواب است. در این حالت، عضلات و بافت های قسمت بالای گلو هنگام خواب بیش از حد شل می شوند و مسیر عبور هوا را تنگ یا مسدود می کنند.
فرد ممکن است برای چند ثانیه نتواند به شکل طبیعی نفس بکشد. با کاهش اکسیژن و ایجاد فشار تنفسی، مغز واکنش نشان می دهد و فرد معمولا برای مدت بسیار کوتاهی از خواب عمیق خارج می شود تا دوباره تنفس برقرار شود.
این بیدار شدن ها ممکن است آنقدر کوتاه باشند که فرد صبح چیزی از آنها به یاد نیاورد.
آپنه خواب مرکزی
در آپنه خواب مرکزی، مشکل اصلی بسته شدن راه هوایی نیست، بلکه مغز برای مدت کوتاهی سیگنال مناسب را برای کنترل تنفس ارسال نمی کند.
این نوع آپنه می تواند در بعضی افراد مبتلا به بیماری های قلبی یا برخی مشکلات عصبی و تنفسی دیده شود و مکانیسم آن با آپنه انسدادی متفاوت است.
برای بررسی تاثیر آپنه خواب بر قلب، بیشتر مطالعات روی آپنه خواب انسدادی انجام شده اند.
چرا آپنه خواب روی قلب تاثیر می گذارد؟
برای درک ارتباط آپنه خواب و قلب، باید اتفاقاتی را که هنگام قطع تنفس رخ می دهد در نظر گرفت.
وقتی مسیر تنفس بارها بسته می شود، اکسیژن خون می تواند کاهش پیدا کند. همزمان بدن برای برقراری دوباره تنفس وارد حالت هشدار می شود. ضربان قلب و فعالیت سیستم عصبی افزایش پیدا می کند و فشار خون نیز می تواند به صورت موقت بالا برود.
بعد از باز شدن مسیر تنفس، شرایط برای مدت کوتاهی بهتر می شود؛ اما اگر این چرخه دوباره تکرار شود، قلب و عروق در طول شب بارها با چنین تغییراتی مواجه می شوند.
در نتیجه، آپنه خواب فقط یک مشکل مربوط به کیفیت خواب نیست. تکرار کاهش اکسیژن و افزایش فعالیت سیستم عصبی می تواند در طول زمان روی فشار خون، عروق و ریتم قلب اثر بگذارد.
آپنه خواب چگونه باعث افزایش فشار خون می شود؟
یکی از مهم ترین ارتباط های شناخته شده بین آپنه خواب و سیستم قلبی عروقی، ارتباط آن با فشار خون بالا است.
در حالت طبیعی، هنگام خواب فشار خون و ضربان قلب معمولا کاهش پیدا می کنند و بدن وارد وضعیت استراحت می شود. اما در فرد مبتلا به آپنه خواب، هر بار که تنفس مختل می شود، بدن تلاش می کند دوباره تنفس را برقرار کند.
این وضعیت می تواند باعث فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک شود؛ همان بخشی از سیستم عصبی که در شرایط استرس و خطر بدن را برای واکنش سریع آماده می کند.
در نتیجه ممکن است:
- ضربان قلب افزایش پیدا کند.
- فشار خون به صورت موقت بالا برود.
- عروق منقبض شوند.
- سطح اکسیژن خون کاهش پیدا کند.
- خواب فرد بارها مختل شود.
اگر این اتفاق هر شب تکرار شود، فشار وارد شده به سیستم قلبی عروقی فقط محدود به ساعات خواب نمی ماند و ممکن است با افزایش فشار خون در طول روز نیز ارتباط داشته باشد.
آیا آپنه خواب می تواند باعث فشار خون بالا شود؟
آپنه خواب با افزایش خطر فشار خون بالا ارتباط دارد و این ارتباط در افرادی که فشار خون آنها به سختی کنترل می شود اهمیت بیشتری پیدا می کند.
در بعضی افراد، فشار خون بالا ممکن است تنها یکی از نشانه های قابل توجه یک مشکل زمینه ای مانند آپنه خواب باشد. به همین دلیل اگر فردی با وجود رعایت درمان، همچنان فشار خون بالایی داشته باشد، پزشک ممکن است وجود اختلالات خواب مانند آپنه خواب را نیز بررسی کند.
این موضوع به خصوص زمانی اهمیت پیدا می کند که فرد همزمان خروپف شدید، قطع تنفس هنگام خواب، احساس خفگی در شب یا خواب آلودگی شدید در طول روز داشته باشد.
البته داشتن فشار خون بالا به تنهایی به معنی ابتلا به آپنه خواب نیست و تشخیص باید بر اساس علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز بررسی خواب انجام شود.
آپنه خواب و فشار خون مقاوم
فشار خون مقاوم به حالتی گفته می شود که با وجود استفاده مناسب از چند داروی فشار خون، فشار همچنان بالاتر از محدوده هدف باقی می ماند.
در چنین شرایطی بررسی عوامل زمینه ای اهمیت زیادی دارد. آپنه خواب یکی از مشکلاتی است که می تواند در برخی افراد مبتلا به فشار خون مقاوم وجود داشته باشد.
علت اهمیت این موضوع این است که فرد ممکن است تصور کند مشکل فقط مربوط به دارو یا رژیم غذایی است، در حالی که اختلال تنفسی مکرر هنگام خواب می تواند هر شب فشار بیشتری به سیستم قلبی عروقی وارد کند.
به همین دلیل، اگر فشار خون فرد به سختی کنترل می شود و علائم مشخص آپنه خواب نیز وجود دارد، بررسی تخصصی می تواند کمک کننده باشد.
علائم آپنه خواب که نباید نادیده گرفته شوند
بعضی از افراد تصور می کنند تا زمانی که هنگام خواب احساس خفگی نداشته باشند، آپنه خواب ندارند. در حالی که بسیاری از افراد متوجه وقفه های تنفسی خود نمی شوند و معمولا اطرافیان آنها این مشکل را مشاهده می کنند.
علائم شایع می توانند شامل موارد زیر باشند:
- خروپف بلند و مکرر
- توقف قابل مشاهده تنفس هنگام خواب
- نفس نفس زدن یا احساس خفگی در خواب
- بیدار شدن های مکرر در طول شب
- خواب آلودگی شدید در طول روز
- خستگی با وجود خواب کافی
- سردرد هنگام صبح
- خشکی دهان بعد از بیدار شدن
- کاهش تمرکز و احساس گیجی
- تحریک پذیری و تغییرات خلقی
وجود یکی از این علائم به تنهایی برای تشخیص آپنه خواب کافی نیست، اما ترکیب چند مورد از آنها می تواند دلیل مناسبی برای مراجعه به پزشک باشد.
آیا هر کسی که خروپف می کند آپنه خواب دارد؟
خیر. خروپف به تنهایی به معنی ابتلا به آپنه خواب نیست.
خروپف ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود و بسیاری از افراد بدون داشتن آپنه خواب نیز خروپف می کنند. چیزی که آپنه خواب را مهم تر می کند، همراه شدن خروپف با علائمی مانند قطع تنفس، نفس نفس زدن، احساس خفگی در خواب، خواب آلودگی شدید روزانه یا سایر نشانه های اختلال تنفسی هنگام خواب است.
بنابراین اگر فردی خروپف می کند اما هیچ علامت دیگری ندارد، نمی توان فقط بر اساس خروپف تشخیص آپنه خواب داد.
در مقابل، اگر همسر یا اعضای خانواده متوجه شوند که تنفس فرد در طول خواب بارها قطع می شود و سپس با صدای بلند یا نفس نفس زدن دوباره شروع می شود، بهتر است این موضوع جدی گرفته شود.
چه کسانی بیشتر در معرض آپنه خواب هستند؟
احتمال ابتلا به آپنه خواب در همه افراد یکسان نیست. برخی عوامل می توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
مهم ترین عوامل شناخته شده عبارتند از:
- اضافه وزن و چاقی
- افزایش سن
- جنسیت مرد
- داشتن سابقه خانوادگی آپنه خواب
- بعضی ویژگی های ساختاری صورت و فک
- بزرگ بودن برخی بافت های اطراف راه هوایی
- مصرف الکل
- استعمال دخانیات
- بعضی مشکلات پزشکی مانند بیماری های قلبی
البته نداشتن اضافه وزن به این معنی نیست که فرد نمی تواند به آپنه خواب مبتلا شود. بعضی افراد به دلیل ساختار راه هوایی یا عوامل دیگر ممکن است حتی بدون چاقی نیز دچار آپنه خواب شوند.
آپنه خواب چه تاثیری روی ضربان قلب دارد؟
اختلال تنفس هنگام خواب می تواند باعث تغییرات مکرر در ضربان قلب شود.
هنگامی که تنفس متوقف می شود و سطح اکسیژن کاهش پیدا می کند، بدن برای بازگرداندن تنفس طبیعی واکنش نشان می دهد. این واکنش می تواند فعالیت سیستم عصبی را افزایش دهد و باعث تغییر ضربان قلب شود.
بنابراین ممکن است ضربان قلب در طول یک دوره آپنه کاهش یا تغییر کند و سپس هنگام تلاش بدن برای بازگشت به تنفس طبیعی افزایش پیدا کند.
تکرار این چرخه در طول شب می تواند برای قلب مهم باشد، به ویژه در افرادی که از قبل دچار بیماری قلبی یا اختلال ریتم قلب هستند.
ارتباط آپنه خواب با آریتمی قلبی
آپنه خواب با بعضی اختلالات ریتم قلب ارتباط دارد. یکی از مهم ترین آنها فیبریلاسیون دهلیزی است.
در این بیماری، ضربان قلب به شکل نامنظم ایجاد می شود و دهلیزهای قلب هماهنگی طبیعی خود را از دست می دهند.
کاهش اکسیژن، افزایش فعالیت سیستم عصبی، تغییر فشار داخل قفسه سینه و اختلال مکرر خواب می توانند در ایجاد شرایطی نقش داشته باشند که برای قلب و ریتم آن مناسب نیستند.
به همین دلیل، در فردی که دچار تپش قلب های مکرر یا فیبریلاسیون دهلیزی است، وجود علائم آپنه خواب می تواند موضوع مهمی برای مطرح کردن با پزشک باشد.
آپنه خواب همچنین با برخی دیگر از اختلالات ریتم قلب ارتباط دارد و اهمیت آن در افراد مبتلا به بیماری های قلبی بیشتر می شود.
آیا آپنه خواب می تواند نارسایی قلبی را بدتر کند؟
آپنه خواب و نارسایی قلبی می توانند ارتباط پیچیده ای با یکدیگر داشته باشند.
از یک طرف، اختلالات تنفسی هنگام خواب می توانند با کاهش اکسیژن و ایجاد فشارهای مکرر روی سیستم قلبی عروقی، شرایط قلب را تحت تاثیر قرار دهند. از طرف دیگر، بعضی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی بیشتر در معرض اختلالات تنفسی هنگام خواب قرار دارند.
به همین دلیل، وجود علائمی مانند خروپف شدید، وقفه تنفسی، بیدار شدن با احساس خفگی یا خواب آلودگی شدید در فرد مبتلا به بیماری قلبی نباید نادیده گرفته شود.
بریم. این بخش را بر اساس منابع معتبر قلب و خواب نوشتم و تمرکز را گذاشتم روی مکانیسم اثر آپنه خواب بر قلب، فشار خون، آریتمی و عروق تا با بخش قبلی تکراری نشود.
آپنه خواب چگونه به قلب فشار وارد می کند؟
برای اینکه ارتباط آپنه خواب و بیماری های قلبی را بهتر درک کنیم، باید اتفاقی را که در زمان هر وقفه تنفسی رخ می دهد بشناسیم.
در آپنه خواب انسدادی، مسیر عبور هوا برای چند ثانیه بسته یا بسیار تنگ می شود. در نتیجه اکسیژن خون کاهش پیدا می کند و بدن متوجه می شود که تنفس طبیعی مختل شده است. مغز برای بازگرداندن تنفس، بدن را از حالت خواب عمیق خارج می کند و فعالیت سیستم عصبی افزایش پیدا می کند.
در همین زمان ممکن است ضربان قلب تغییر کند، رگ ها منقبض شوند و فشار خون بالا برود. وقتی راه هوایی دوباره باز می شود، تنفس برقرار می شود اما این چرخه ممکن است بارها در طول شب تکرار شود.
بنابراین قلب فرد مبتلا به آپنه خواب در طول شب با مجموعه ای از تغییرات مکرر مواجه است:
- کاهش موقت اکسیژن خون
- افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک
- تغییر ضربان قلب
- افزایش موقت فشار خون
- تغییر فشار داخل قفسه سینه
- بیدار شدن های کوتاه و مکرر
- اختلال در خواب عمیق و ترمیمی
تکرار این اتفاقات می تواند در طول زمان فشار بیشتری به سیستم قلبی عروقی وارد کند.
کاهش اکسیژن در آپنه خواب چه تاثیری بر قلب دارد؟
قلب برای عملکرد طبیعی به اکسیژن کافی نیاز دارد. در زمان آپنه خواب، کاهش جریان هوا می تواند باعث پایین آمدن سطح اکسیژن خون شود.
اگر این کاهش اکسیژن فقط یک بار اتفاق بیفتد، بدن معمولا می تواند آن را جبران کند. مشکل زمانی ایجاد می شود که کاهش اکسیژن به شکل مکرر و شبانه اتفاق بیفتد.
هر بار کاهش اکسیژن می تواند بدن را وارد یک وضعیت هشدار کند. سیستم عصبی سمپاتیک فعال می شود و بدن تلاش می کند اکسیژن رسانی را به اندام های مهم حفظ کند. افزایش ضربان قلب و فشار خون بخشی از همین واکنش است.
تکرار این وضعیت می تواند باعث ایجاد فشار مزمن روی قلب و عروق شود و در افراد مستعد، زمینه را برای بروز یا تشدید بیماری های قلبی فراهم کند.
آپنه خواب و افزایش فشار خون در طول شب
در حالت طبیعی، فشار خون هنگام خواب معمولا نسبت به زمان بیداری کاهش پیدا می کند. اما آپنه خواب می تواند این الگوی طبیعی را مختل کند.
هنگامی که تنفس متوقف می شود، بدن با افزایش فعالیت عصبی و تغییرات عروقی واکنش نشان می دهد. فشار خون می تواند در همان لحظه افزایش پیدا کند و پس از برقراری دوباره تنفس کاهش یابد.
اگر این اتفاق ده ها بار در طول یک شب تکرار شود، فشارهای مکرر به سیستم عروقی وارد می شود.
به همین دلیل، در بعضی افراد مبتلا به آپنه خواب، فشار خون شبانه آنطور که انتظار می رود کاهش پیدا نمی کند. این مسئله اهمیت دارد، چون فشار خون فقط یک عددی نیست که در طول روز اندازه گیری شود؛ الگوی تغییرات آن در شب نیز می تواند برای سلامت قلب و عروق مهم باشد.
چرا آپنه خواب می تواند فشار خون را سخت تر کنترل کند؟
یکی از موارد مهم، ارتباط آپنه خواب با فشار خون کنترل نشده یا مقاوم است.
فرض کنید فردی داروی فشار خون مصرف می کند و در طول روز نیز رژیم غذایی و سبک زندگی خود را تا حد زیادی رعایت می کند، اما فشار خون همچنان بالا باقی می ماند. اگر چنین فردی خروپف شدید، قطع تنفس هنگام خواب یا خواب آلودگی روزانه داشته باشد، بررسی آپنه خواب می تواند اهمیت پیدا کند.
در این شرایط، مشکل فقط افزایش فشار خون در زمان بیداری نیست. وقفه های تنفسی می توانند در طول شب بارها سیستم عصبی و عروقی را تحریک کنند.
به همین دلیل، آپنه خواب یکی از عواملی است که در افراد دارای فشار خون مقاوم یا کنترل نشده باید مورد توجه قرار گیرد.
ارتباط آپنه خواب با فیبریلاسیون دهلیزی
فیبریلاسیون دهلیزی یکی از شناخته شده ترین اختلالات ریتم قلب است که در آن ضربان قلب نامنظم می شود.
آپنه خواب می تواند از چند مسیر با این اختلال ارتباط داشته باشد. کاهش اکسیژن، افزایش فعالیت سیستم عصبی، تغییر فشار داخل قفسه سینه و اختلالات مکرر خواب همگی می توانند شرایطی ایجاد کنند که برای پایداری ریتم طبیعی قلب مناسب نیست.
به همین دلیل، در افرادی که فیبریلاسیون دهلیزی دارند، وجود علائم آپنه خواب اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
این موضوع به خصوص زمانی مهم تر است که فرد با وجود درمان مناسب، دچار عودهای مکرر اختلال ریتم قلب شود. در چنین شرایطی پزشک ممکن است علاوه بر بررسی عوامل قلبی، وجود اختلالات تنفسی هنگام خواب را نیز بررسی کند.
البته آپنه خواب به این معنی نیست که فرد حتما دچار فیبریلاسیون دهلیزی خواهد شد. عوامل مختلفی در ایجاد این آریتمی نقش دارند و تشخیص علت باید توسط پزشک انجام شود.
آپنه خواب و سایر آریتمی های قلبی
تاثیر آپنه خواب فقط به فیبریلاسیون دهلیزی محدود نمی شود.
در زمان وقفه تنفسی، تغییرات اکسیژن و فعالیت سیستم عصبی می تواند باعث تغییر در ضربان قلب شود. ممکن است در بخشی از دوره آپنه ضربان قلب کاهش پیدا کند و پس از پایان وقفه تنفسی، ضربان افزایش پیدا کند.
این تغییرات مکرر در افرادی که بیماری قلبی زمینه ای دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند.
به همین دلیل، اگر فردی علاوه بر خروپف و وقفه تنفسی، علائمی مانند تپش قلب شبانه، احساس ضربان نامنظم، بیدار شدن با تپش قلب یا حملات مکرر ضربان قلب غیرطبیعی داشته باشد، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کند.
آیا آپنه خواب خطر سکته قلبی را افزایش می دهد؟
آپنه خواب با افزایش خطر برخی بیماری های قلبی و عروقی ارتباط دارد و این ارتباط می تواند از مسیرهای مختلف ایجاد شود.
فشار خون بالا، اختلالات ریتم قلب، التهاب، اختلال عملکرد عروق و کاهش مکرر اکسیژن همگی می توانند در طول زمان برای سیستم قلبی عروقی مشکل ساز باشند.
از طرف دیگر، بسیاری از افراد مبتلا به آپنه خواب ممکن است همزمان عواملی مانند اضافه وزن، دیابت، فشار خون بالا و اختلال چربی خون نیز داشته باشند. بنابراین نمی توان هر مورد بیماری قلبی را مستقیما به آپنه خواب نسبت داد.
با این حال، وجود آپنه خواب درمان نشده در فردی که از قبل عوامل خطر قلبی دارد، موضوعی است که نباید نادیده گرفته شود.
آپنه خواب چه ارتباطی با گرفتگی رگ قلب دارد؟
رگ های کرونر وظیفه رساندن خون و اکسیژن به عضله قلب را بر عهده دارند. هر عاملی که در طولانی مدت به سلامت عروق آسیب بزند می تواند اهمیت پیدا کند.
آپنه خواب با کاهش مکرر اکسیژن، افزایش فشار خون و فعال شدن مداوم سیستم عصبی می تواند شرایط نامناسبی برای سیستم قلبی عروقی ایجاد کند.
در برخی افراد، آپنه خواب با بیماری عروق کرونر و سایر بیماری های قلبی عروقی همراه است.
اما باید توجه داشت که این ارتباط به معنای تنها علت بودن آپنه خواب نیست. عواملی مانند سیگار، فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا، چاقی، کم تحرکی و سابقه خانوادگی نیز نقش مهمی در بیماری عروق کرونر دارند.
بنابراین وقتی درباره ارتباط آپنه خواب و گرفتگی رگ قلب صحبت می کنیم، منظور افزایش فشار کلی بر سیستم قلبی عروقی و ارتباط آماری میان این شرایط است، نه اینکه هر فرد مبتلا به آپنه خواب حتما دچار گرفتگی رگ شود.
آیا آپنه خواب می تواند نارسایی قلبی را تشدید کند؟
ارتباط میان آپنه خواب و نارسایی قلبی دو طرفه است.
افراد مبتلا به نارسایی قلبی ممکن است بیشتر دچار بعضی انواع اختلالات تنفسی هنگام خواب شوند. از طرف دیگر، وقفه های تنفسی، کاهش اکسیژن و افزایش فشارهای مکرر روی قلب می توانند شرایط قلبی عروقی را دشوارتر کنند.
در فردی که نارسایی قلبی دارد، علائمی مانند بیدار شدن با احساس خفگی، تنگی نفس شبانه، خروپف شدید یا مشاهده توقف تنفس توسط همسر می تواند نیاز به بررسی اختلال تنفسی هنگام خواب را مطرح کند.
البته تنگی نفس شبانه در بیماران قلبی همیشه به معنی آپنه خواب نیست و می تواند به خود نارسایی قلبی یا مشکلات دیگر مربوط باشد. بنابراین تشخیص علت اهمیت زیادی دارد.
آپنه خواب و سکته مغزی چه ارتباطی دارند؟
آپنه خواب علاوه بر قلب، با سلامت عروق مغز نیز ارتباط دارد.
افزایش فشار خون، کاهش مکرر اکسیژن و تغییرات سیستم عصبی می توانند برای عروق مغزی نیز اهمیت داشته باشند. فشار خون بالا یکی از مهم ترین عوامل خطر سکته مغزی است و آپنه خواب می تواند در افزایش یا سخت تر شدن کنترل فشار خون نقش داشته باشد.
به همین دلیل، آپنه خواب در افرادی که سابقه بیماری های قلبی و عروقی یا عوامل خطر سکته دارند، اهمیت بیشتری پیدا می کند.
آیا شدت آپنه خواب روی خطر قلبی تاثیر دارد؟
همه موارد آپنه خواب شدت یکسانی ندارند. تعداد وقفه های تنفسی، میزان کاهش اکسیژن، مدت زمان اختلال تنفس و وضعیت کلی سلامت فرد می تواند در اهمیت بالینی بیماری نقش داشته باشد.
به طور کلی، هرچه اختلال تنفسی شدیدتر و مکررتر باشد، فشار بیشتری بر بدن وارد می شود.
با این حال، فقط تعداد وقفه های تنفسی تعیین کننده نیست. سن، وزن، فشار خون، بیماری های قلبی، دیابت، وضعیت عروق و سایر عوامل نیز باید در ارزیابی فرد در نظر گرفته شوند.
به همین دلیل نمی توان فقط بر اساس خروپف یا تعداد محدودی از علائم درباره خطر قلبی فرد قضاوت کرد.
از کجا بفهمیم مشکلات قلبی ممکن است با آپنه خواب ارتباط داشته باشند؟
گاهی علائم قلبی و علائم آپنه خواب در کنار یکدیگر ظاهر می شوند.
برای مثال فردی ممکن است شب ها با تپش قلب از خواب بیدار شود، همسرش متوجه توقف تنفس او شود و در طول روز نیز خواب آلودگی زیادی داشته باشد. در چنین شرایطی بررسی آپنه خواب می تواند ارزش تشخیصی داشته باشد.
موارد زیر می توانند توجه بیشتری را به این ارتباط جلب کنند:
- فشار خون بالا که به سختی کنترل می شود
- خروپف شدید و مداوم
- مشاهده توقف تنفس هنگام خواب
- بیدار شدن با احساس خفگی
- تپش قلب های مکرر در شب
- فیبریلاسیون دهلیزی یا سایر آریتمی ها
- خواب آلودگی شدید در طول روز
- نارسایی قلبی همراه با علائم اختلال تنفس هنگام خواب
- احساس خستگی شدید با وجود خواب کافی
وجود این علائم به معنی قطعی بودن آپنه خواب نیست، اما می تواند دلیل مناسبی برای بررسی تخصصی باشد.
آپنه خواب چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص آپنه خواب فقط با شنیدن خروپف یا پرسیدن چند سوال امکان پذیر نیست. پزشک معمولا علائم، سابقه پزشکی، عوامل خطر و وضعیت خواب فرد را بررسی می کند.
در صورت نیاز ممکن است آزمایش خواب انجام شود. این بررسی می تواند در مرکز تخصصی خواب انجام شود یا در بعضی افراد با استفاده از تست خواب خانگی صورت بگیرد.
در بررسی خواب، عواملی مانند تعداد وقفه های تنفسی، کاهش اکسیژن و وضعیت تنفس در طول خواب ارزیابی می شوند.
نتیجه این بررسی کمک می کند مشخص شود آیا فرد به آپنه خواب مبتلا است، شدت آن چقدر است و چه نوع اختلال تنفسی وجود دارد.
در افرادی که همزمان بیماری قلبی دارند، تشخیص دقیق اهمیت بیشتری پیدا می کند؛ زیرا انتخاب روش درمان باید با توجه به شرایط عمومی و بیماری های زمینه ای انجام شود.
درمان آپنه خواب چگونه انجام می شود؟
درمان آپنه خواب به نوع بیماری، شدت اختلال تنفسی، علائم فرد و بیماری های زمینه ای بستگی دارد. بنابراین نمی توان برای همه افراد یک روش درمانی مشخص در نظر گرفت.
در آپنه خواب انسدادی، یکی از شناخته شده ترین روش های درمان استفاده از دستگاه فشار مثبت راه هوایی یا PAP است. این دستگاه هنگام خواب با ایجاد فشار مناسب کمک می کند راه هوایی باز بماند و تعداد وقفه های تنفسی کاهش پیدا کند.
در بعضی افراد نیز تغییرات سبک زندگی، کاهش وزن در صورت اضافه وزن، اصلاح وضعیت خواب، درمان گرفتگی بینی یا استفاده از وسایل دهانی می تواند بخشی از برنامه درمان باشد.
اگر آپنه خواب شدید باشد یا درمان های ساده تر موثر نباشند، پزشک ممکن است روش های دیگری را نیز بررسی کند.
آیا درمان آپنه خواب فشار خون را پایین می آورد؟
درمان آپنه خواب می تواند در بعضی افراد به بهبود کنترل فشار خون کمک کند، اما میزان این تاثیر برای همه یکسان نیست.
یکی از دلایل این موضوع این است که آپنه خواب تنها عامل افزایش فشار خون نیست. وزن، مصرف نمک، فعالیت بدنی، ژنتیک، بیماری کلیه، دیابت، داروها و بسیاری عوامل دیگر نیز می توانند روی فشار خون تاثیر داشته باشند.
به همین دلیل نباید انتظار داشت که درمان آپنه خواب در همه افراد به تنهایی فشار خون را به محدوده طبیعی برساند.
با این حال، اگر فردی همزمان آپنه خواب و فشار خون بالا داشته باشد، درمان اختلال خواب می تواند یکی از بخش های مهم مدیریت وضعیت قلبی عروقی او باشد.
آیا استفاده از CPAP برای قلب مفید است؟
CPAP یا فشار مثبت مداوم راه هوایی، یکی از رایج ترین روش های درمان آپنه خواب انسدادی است. این دستگاه با باز نگه داشتن مسیر تنفسی، تعداد وقفه های تنفسی و کاهش اکسیژن هنگام خواب را کاهش می دهد.
درمان مناسب می تواند کیفیت خواب و خواب آلودگی روزانه را بهبود دهد و در برخی افراد به کنترل بهتر فشار خون کمک کند.
اما درباره تاثیر درمان آپنه خواب بر کاهش تمام حوادث قلبی مانند سکته قلبی یا سکته مغزی، شواهد پژوهشی کاملا یکدست نیستند. برخی مطالعات فواید قلبی عروقی را نشان داده اند، در حالی که بعضی مطالعات بزرگ تر کاهش واضح حوادث قلبی را در همه بیماران نشان نداده اند.
یکی از عوامل مهم در این موضوع، میزان استفاده منظم از دستگاه و ویژگی های خود بیمار است.
بنابراین CPAP نباید به عنوان تضمینی برای جلوگیری از سکته قلبی یا سایر بیماری های قلبی معرفی شود، اما در صورت تجویز پزشک می تواند نقش مهمی در کنترل آپنه خواب داشته باشد.
آیا کاهش وزن می تواند آپنه خواب را بهتر کند؟
در افرادی که اضافه وزن یا چاقی دارند، کاهش وزن می تواند شدت آپنه خواب را کاهش دهد و در بعضی افراد علائم را به شکل قابل توجهی بهتر کند.
بافت های اطراف گردن و راه هوایی می توانند در بسته شدن مسیر تنفس هنگام خواب نقش داشته باشند. به همین دلیل کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن ممکن است فشار وارد شده به راه هوایی را کمتر کند.
کاهش وزن علاوه بر آپنه خواب، می تواند به بهبود فشار خون، قند خون و برخی عوامل خطر قلبی نیز کمک کند.
با این حال، حتی اگر فرد وزن کم کند، نباید بدون نظر پزشک درمان آپنه خواب را متوقف کند. ممکن است بیماری همچنان وجود داشته باشد و نیاز به ارزیابی مجدد با تست خواب داشته باشد.
آیا خوابیدن به پهلو برای آپنه خواب مفید است؟
در بعضی افراد، آپنه خواب در حالت خوابیدن به پشت شدیدتر می شود. در این شرایط، خوابیدن به پهلو ممکن است به کاهش انسداد راه هوایی کمک کند.
البته این روش برای همه افراد کافی نیست و به شدت آپنه خواب بستگی دارد.
اگر فرد آپنه خواب متوسط یا شدید داشته باشد، تنها تغییر وضعیت خواب ممکن است نتواند تمام وقفه های تنفسی را برطرف کند. بنابراین استفاده از روش درمانی مناسب باید بر اساس نتیجه ارزیابی پزشکی و تست خواب تعیین شود.
آیا مصرف الکل می تواند آپنه خواب را بدتر کند؟
الکل می تواند باعث شل شدن عضلات راه هوایی شود و در برخی افراد شدت آپنه خواب را افزایش دهد. این موضوع می تواند به ویژه هنگام مصرف نزدیک زمان خواب اهمیت داشته باشد.
از طرف دیگر، مصرف الکل می تواند کیفیت خواب را نیز مختل کند و باعث شود فرد تصور کند خواب بیشتری داشته، در حالی که خواب او از کیفیت مناسبی برخوردار نبوده است.
افرادی که آپنه خواب دارند بهتر است درباره مصرف الکل و زمان مصرف آن با پزشک خود مشورت کنند، به ویژه اگر علائم آنها شب ها شدیدتر می شود.
آیا آپنه خواب در افراد مبتلا به بیماری قلبی مهم تر است؟
بله. وجود بیماری قلبی می تواند اهمیت بررسی آپنه خواب را بیشتر کند.
فردی که به نارسایی قلبی، فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی یا سایر بیماری های قلبی مبتلا است و همزمان علائمی مانند خروپف شدید، توقف تنفس هنگام خواب یا بیدار شدن با احساس خفگی دارد، بهتر است این علائم را با پزشک مطرح کند.
آپنه خواب درمان نشده می تواند با افزایش فعالیت سیستم عصبی، تغییرات اکسیژن و فشار خون و اختلال در خواب، فشار بیشتری به سیستم قلبی عروقی وارد کند.
از طرف دیگر، بعضی بیماری های قلبی نیز می توانند احتمال ایجاد اختلالات تنفسی هنگام خواب را افزایش دهند. به همین دلیل بررسی رابطه میان بیماری قلبی و اختلال خواب در بعضی بیماران اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی برای آپنه خواب باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فرد فقط گاهی خروپف کند، لزوما به معنی وجود یک بیماری جدی نیست. اما بعضی نشانه ها نیاز به بررسی بیشتری دارند.
بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید اگر:
- هنگام خواب تنفس شما توسط اطرافیان متوقف شده است.
- با احساس خفگی یا نفس نفس زدن از خواب بیدار می شوید.
- خروپف شدید و مداوم دارید.
- در طول روز با وجود خواب کافی بسیار خواب آلود هستید.
- فشار خون شما به سختی کنترل می شود.
- شب ها مرتب با تپش قلب از خواب بیدار می شوید.
- سابقه فیبریلاسیون دهلیزی یا بیماری قلبی دارید.
- صبح ها به طور مکرر با سردرد از خواب بیدار می شوید.
- تمرکز و عملکرد روزانه شما به دلیل خواب آلودگی کاهش پیدا کرده است.
در چنین شرایطی ممکن است پزشک بررسی خواب یا مراجعه به متخصص طب خواب را توصیه کند.
آیا آپنه خواب می تواند بدون خروپف وجود داشته باشد؟
بله. خروپف یکی از علائم شایع آپنه خواب انسدادی است، اما نبودن خروپف به تنهایی نمی تواند بیماری را رد کند.
برخی افراد ممکن است علائم دیگری مانند خواب آلودگی شدید، خستگی روزانه، سردرد صبحگاهی، اختلال تمرکز یا بیدار شدن های مکرر داشته باشند.
همچنین در بعضی موارد فرد اصلا متوجه اختلال تنفس خود نمی شود و اولین کسی که متوجه آن می شود همسر یا یکی از اعضای خانواده است.
به همین دلیل تشخیص آپنه خواب نباید فقط بر اساس وجود یا نبود خروپف انجام شود.
آیا آپنه خواب در زنان هم اتفاق می افتد؟
بله. آپنه خواب می تواند در زنان نیز ایجاد شود، اما ممکن است علائم آن همیشه به شکل کلاسیک دیده نشود.
خروپف و توقف تنفس ممکن است وجود داشته باشند، اما بعضی زنان بیشتر با علائمی مانند خستگی، بی خوابی، سردرد صبحگاهی، اختلال تمرکز یا خواب بی کیفیت مراجعه می کنند.
به همین دلیل، اگر یک زن علائم مداوم اختلال خواب همراه با فشار خون بالا یا سایر عوامل خطر قلبی داشته باشد، احتمال آپنه خواب نیز باید در ارزیابی پزشکی در نظر گرفته شود.
آیا آپنه خواب در سالمندان خطرناک تر است؟
با افزایش سن، احتمال بروز اختلالات خواب و بیماری های قلبی عروقی بیشتر می شود. به همین دلیل، وجود علائم آپنه خواب در سالمندان اهمیت ویژه ای دارد.
البته بعضی علائم مانند خستگی، خواب آلودگی یا بیدار شدن های شبانه ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شوند و نباید همه آنها را به آپنه خواب نسبت داد.
در سالمندی که همزمان فشار خون، بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا سایر بیماری های زمینه ای دارد، بررسی علت اختلال خواب می تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
آیا آپنه خواب قابل درمان است؟
آپنه خواب در بسیاری از افراد قابل کنترل و درمان است، اما نوع درمان به علت و شدت بیماری بستگی دارد.
برخی افراد با تغییرات سبک زندگی و اصلاح عوامل موثر، بهبود قابل توجهی پیدا می کنند. برای بعضی دیگر استفاده از دستگاه PAP یا وسایل دهانی ضروری است و در برخی شرایط خاص ممکن است روش های جراحی یا درمان های تخصصی دیگر مطرح شود.
هدف درمان فقط کاهش خروپف نیست. کنترل وقفه های تنفسی، بهبود کیفیت خواب، کاهش خواب آلودگی روزانه و مدیریت عوامل خطر همراه نیز اهمیت دارند.
اگر فردی همزمان بیماری قلبی یا فشار خون بالا داشته باشد، درمان باید با توجه به شرایط قلبی او و زیر نظر پزشک انجام شود.
چه ارتباطی بین خواب کافی و سلامت قلب وجود دارد؟
سلامت قلب فقط به رژیم غذایی و ورزش محدود نمی شود. خواب مناسب نیز یکی از بخش های مهم سبک زندگی سالم برای قلب است.
خواب بی کیفیت و اختلالات تنفسی هنگام خواب می توانند باعث شوند بدن در طول شب فرصت کافی برای استراحت و تنظیم طبیعی سیستم عصبی و قلبی عروقی نداشته باشد.
اگر فرد هر شب بارها از خواب عمیق خارج شود، حتی اگر صبح تصور کند چندین ساعت خوابیده است، ممکن است کیفیت واقعی خواب او مناسب نباشد.
به همین دلیل، در کنار توجه به فشار خون، تغذیه، فعالیت بدنی، وزن، قند خون و چربی خون، بررسی کیفیت خواب نیز می تواند بخشی از مراقبت از سلامت قلب باشد.
چه تفاوتی بین خروپف معمولی و آپنه خواب وجود دارد؟
خروپف معمولی بیشتر به ایجاد صدای ناشی از عبور هوا از راه هوایی مربوط است و لزوما با توقف تنفس همراه نیست.
در آپنه خواب، علاوه بر خروپف ممکن است دوره هایی از سکوت تنفسی، قطع جریان هوا، نفس نفس زدن یا احساس خفگی وجود داشته باشد.
همچنین خواب آلودگی شدید روزانه، فشار خون بالا یا بیدار شدن های مکرر می توانند احتمال وجود یک اختلال تنفسی مهم تر را مطرح کنند.
بنابراین اگر فردی خروپف می کند اما اطرافیان متوجه توقف تنفس او شده اند، بهتر است موضوع را فقط به عنوان خروپف ساده در نظر نگیرد.
چه زمانی علائم آپنه خواب نیاز به توجه فوری دارند؟
خود آپنه خواب معمولا یک مشکل مزمن است و برای تشخیص و درمان آن باید ارزیابی پزشکی انجام شود. اما اگر فرد همراه با علائم خواب، نشانه های شدید قلبی یا تنفسی داشته باشد، نباید منتظر بررسی معمول بماند.
درد شدید یا مداوم قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش، کبودی لب ها، تپش قلب شدید همراه با ضعف یا از دست دادن هوشیاری و علائم ناگهانی عصبی مانند اختلال گفتار یا ضعف یک طرف بدن نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
این علائم را نباید صرفا به آپنه خواب نسبت داد، زیرا ممکن است نشانه یک وضعیت اورژانسی قلبی یا مغزی باشند.
سخن نهایی
آپنه خواب فقط یک مشکل مربوط به خروپف یا خواب آلودگی روزانه نیست. در این اختلال، وقفه های مکرر تنفس می توانند باعث کاهش اکسیژن، افزایش فعالیت سیستم عصبی، تغییر فشار خون و ایجاد نوسان در ضربان قلب شوند.
ارتباط آپنه خواب با فشار خون بالا، فیبریلاسیون دهلیزی، بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی و سکته مغزی در مطالعات مختلف بررسی شده است، اما شدت این ارتباط و تاثیر درمان بر پیامدهای قلبی در همه افراد یکسان نیست.
اگر خروپف شدید، توقف تنفس هنگام خواب، بیدار شدن با احساس خفگی، خواب آلودگی شدید روزانه یا فشار خون کنترل نشده دارید، بهتر است موضوع را با پزشک مطرح کنید. تشخیص دقیق معمولا با بررسی علائم و در صورت نیاز آزمایش خواب انجام می شود.
در صورت تشخیص آپنه خواب، درمان مناسب می تواند به کاهش وقفه های تنفسی و بهبود کیفیت خواب کمک کند و در برخی افراد کنترل فشار خون را نیز بهتر کند. برای افراد مبتلا به بیماری قلبی، توجه به اختلالات تنفسی هنگام خواب اهمیت بیشتری دارد.
سوالات متداول
آیا آپنه خواب باعث فشار خون بالا می شود؟
آپنه خواب با افزایش فشار خون ارتباط دارد. وقفه های مکرر تنفس می توانند باعث کاهش اکسیژن و فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک شوند و در نتیجه فشار خون در طول شب افزایش پیدا کند. در بعضی افراد این وضعیت می تواند کنترل فشار خون در طول روز را نیز دشوارتر کند.
آیا آپنه خواب باعث تپش قلب می شود؟
ممکن است. تغییرات اکسیژن، فعالیت سیستم عصبی و تغییرات ضربان قلب در زمان وقفه های تنفسی می توانند با احساس تپش قلب، به ویژه هنگام خواب یا بیدار شدن از خواب، همراه باشند. البته تپش قلب علت های بسیار دیگری نیز دارد و در صورت تکرار باید بررسی شود.
آیا آپنه خواب باعث فیبریلاسیون دهلیزی می شود؟
آپنه خواب با فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط دارد و می تواند یکی از عوامل موثر در ایجاد یا عود این اختلال ریتم باشد. با این حال، فیبریلاسیون دهلیزی عوامل خطر متعددی دارد و نمی توان ایجاد آن را فقط به آپنه خواب نسبت داد.
آیا درمان آپنه خواب فشار خون را پایین می آورد؟
درمان آپنه خواب در برخی افراد می تواند به بهبود کنترل فشار خون کمک کند، اما میزان تاثیر آن به شرایط فرد و عوامل خطر دیگر بستگی دارد. درمان آپنه خواب جایگزین داروهای فشار خون یا سایر روش های درمانی تجویز شده توسط پزشک نیست.
آیا خروپف همیشه نشانه آپنه خواب است؟
خیر. بسیاری از افراد خروپف می کنند اما آپنه خواب ندارند. زمانی که خروپف همراه با توقف تنفس، نفس نفس زدن، احساس خفگی، خواب آلودگی شدید یا فشار خون بالا باشد، بررسی آپنه خواب اهمیت بیشتری پیدا می کند.
آپنه خواب چگونه تشخیص داده می شود؟
پزشک ابتدا علائم و سابقه خواب فرد را بررسی می کند و در صورت نیاز تست خواب تجویز می شود. تست خواب می تواند در مرکز تخصصی خواب یا در برخی افراد با استفاده از تجهیزات خانگی انجام شود.
آیا کاهش وزن آپنه خواب را بهتر می کند؟
در افراد دارای اضافه وزن، کاهش وزن می تواند شدت آپنه خواب را کاهش دهد و علاوه بر آن به بهبود بعضی عوامل خطر قلبی مانند فشار خون کمک کند. با این حال، میزان تاثیر کاهش وزن در افراد مختلف متفاوت است.
آیا آپنه خواب برای افراد مبتلا به بیماری قلبی خطرناک تر است؟
وجود بیماری قلبی می تواند اهمیت تشخیص و کنترل آپنه خواب را بیشتر کند. افرادی که بیماری قلبی، فشار خون بالا یا اختلال ریتم قلب دارند و همزمان علائم آپنه خواب را تجربه می کنند، بهتر است برای ارزیابی دقیق تر با پزشک مشورت کنند.
منبع
National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI)
PubMed – Sleep Apnea and Cardiovascular Disease
PubMed – Obstructive sleep apnea: an update on mechanisms and cardiovascular consequences
PubMed – Obstructive Sleep Apneas and Cardiovascular Diseases