ضربان قلب یکی از ساده ترین شاخص هایی است که می توان در خانه اندازه گیری کرد و اطلاعاتی درباره وضعیت بدن و عملکرد سیستم قلبی عروقی به دست آورد. منظور از ضربان قلب در حالت استراحت، تعداد دفعاتی است که قلب در هر دقیقه زمانی که بدن در وضعیت آرام قرار دارد می تپد.
برای بیشتر بزرگسالان، ضربان قلب در حالت استراحت معمولا بین 60 تا 100 ضربه در دقیقه است. با این حال، قرار گرفتن ضربان در این محدوده به تنهایی به معنی سالم بودن قلب نیست و خارج بودن از آن نیز همیشه به معنی وجود بیماری قلبی نیست. عواملی مانند سن، سطح فعالیت بدنی، استرس، داروها، دمای بدن، بیماری های موقت و وضعیت جسمی می توانند ضربان قلب را تغییر دهند.
بنابراین چیزی که اهمیت دارد فقط یک عدد نیست؛ بلکه باید ضربان قلب را در شرایط مناسب اندازه گیری کرد و تغییرات آن را در طول زمان در نظر گرفت.
ضربان قلب در حالت استراحت چیست؟
قلب برای رساندن خون و اکسیژن به اندام های بدن به طور مداوم می تپد. تعداد این ضربان ها در یک دقیقه را ضربان قلب یا نبض می نامند.
وقتی فرد در حال ورزش، راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام فعالیت شدید نیست، قلب معمولا با سرعت پایین تری کار می کند. به این وضعیت، ضربان قلب در حالت استراحت گفته می شود.
بهترین زمان برای بررسی ضربان قلب استراحتی معمولا صبح، پس از یک خواب مناسب و قبل از شروع فعالیت روزانه و مصرف کافئین است. برای اندازه گیری دقیق تر نیز بهتر است بدن چند دقیقه در حالت آرام قرار داشته باشد.
ضربان قلب نرمال در حالت استراحت چند است؟
در بیشتر بزرگسالان، ضربان قلب استراحتی بین 60 تا 100 ضربه در دقیقه محدوده معمول در نظر گرفته می شود.
اما این عدد یک قانون ثابت برای همه افراد نیست.
برای مثال، یک فرد ورزشکار و از نظر بدنی آماده ممکن است ضربان قلب استراحتی کمتر از 60 داشته باشد، بدون اینکه این موضوع به معنی بیماری باشد. در مقابل، ممکن است فردی با ضربان قلب 85 یا 90 نیز به دلیل عوامل مختلف نیاز به بررسی داشته باشد، مخصوصا اگر این عدد نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده باشد یا همراه با علائم دیگری باشد.
بنابراین بهتر است به جای اینکه فقط بپرسیم «ضربان من چند است؟»، سوال دقیق تر این باشد که:
«ضربان قلب من در شرایط مشابه معمولا چند است و آیا اخیرا تغییر قابل توجهی کرده است؟»
آیا ضربان قلب استراحتی می تواند اطلاعاتی درباره سلامت قلب بدهد؟
بله، اما باید با احتیاط تفسیر شود.
ضربان قلب استراحتی می تواند تصویری کلی از وضعیت فعالیت قلب و سیستم عصبی بدن ارائه دهد. برای مثال، ضربان قلبی که در شرایط آرام به طور مداوم بالا است ممکن است تحت تاثیر عواملی مانند استرس، کم آبی، تب، عفونت، کم خونی، بعضی داروها یا مشکلات پزشکی قرار گرفته باشد.
از طرف دیگر، ضربان پایین در بعضی افراد کاملا طبیعی است، مخصوصا در افراد فعال و ورزشکاران.
به همین دلیل ضربان قلب استراحتی بیشتر به عنوان یکی از قطعات پازل سلامت بدن در نظر گرفته می شود، نه یک آزمایش مستقل برای تشخیص بیماری قلبی.
ضربان قلب پایین در حالت استراحت چه معنایی دارد؟
ضربان قلب کمتر از 60 ضربه در دقیقه در بزرگسالان برادی کاردی نامیده می شود، اما هر ضربان زیر 60 لزوما خطرناک نیست.
در بعضی افراد سالم، به ویژه کسانی که فعالیت بدنی منظم دارند، قلب به دلیل کارایی بیشتر می تواند با ضربان پایین تری خون مورد نیاز بدن را تامین کند.
همچنین ضربان قلب هنگام خواب می تواند پایین تر از زمان بیداری باشد.
اما اگر ضربان قلب پایین برای فرد غیرمعمول باشد یا همراه با علائمی مانند موارد زیر ایجاد شود، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند:
- سرگیجه
- ضعف شدید
- خستگی غیرعادی
- احساس غش کردن
- غش
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- گیجی
- کاهش توانایی انجام فعالیت های معمول
همچنین بعضی داروها، از جمله برخی داروهای قلبی، می توانند ضربان قلب را کاهش دهند. بنابراین اگر فردی داروی خاصی مصرف می کند، نباید بدون مشورت پزشک آن را به دلیل پایین بودن ضربان قطع کند.
ضربان قلب بالای 100 در حالت استراحت یعنی چه؟
ضربان قلب بیشتر از 100 ضربه در دقیقه در حالت استراحت، تاکی کاردی نامیده می شود.
اما بالا بودن ضربان قلب همیشه به معنی بیماری قلبی نیست.
بدن ممکن است در شرایط مختلف برای مدتی ضربان قلب را افزایش دهد. برای مثال:
- ورزش
- اضطراب و استرس
- تب
- کم آبی بدن
- درد
- عفونت
- مصرف کافئین
- بعضی داروها
- کم خونی
- پرکاری تیروئید
می توانند باعث افزایش ضربان شوند.
بنابراین اگر بعد از یک فعالیت یا در زمان اضطراب ضربان قلب افزایش پیدا کند، معمولا باید شرایطی که باعث افزایش آن شده نیز در نظر گرفته شود.
اما ضربان بالا زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدون دلیل مشخص، در حالت استراحت و به صورت مداوم بالا بماند یا با علائم دیگری همراه شود.
آیا ضربان قلب پایین نشانه قلب سالم تر است؟
نه همیشه.
ممکن است ضربان قلب پایین در یک فرد ورزشکار نشانه سازگاری مناسب قلب با فعالیت بدنی باشد. اما نمی توان صرفا بر اساس پایین بودن عدد ضربان نتیجه گرفت که قلب سالم تر است.
گاهی ضربان پایین می تواند به مشکلاتی در سیستم الکتریکی قلب، بعضی بیماری ها یا اثر داروها مربوط باشد.
بنابراین پایین تر بودن ضربان به تنهایی یک معیار قطعی برای سلامت قلب نیست.
آیا ضربان قلب بالا نشانه ضعیف بودن قلب است؟
خیر.
ضربان بالا می تواند واکنش طبیعی بدن به یک شرایط موقت باشد. برای مثال هنگام تب یا ورزش، افزایش ضربان به بدن کمک می کند خون و اکسیژن بیشتری به بافت ها برسد.
از طرف دیگر، اگر ضربان قلب در حالت استراحت برای مدت طولانی بالا باشد، ممکن است نشان دهنده وجود یک عامل زمینه ای باشد که باید بررسی شود.
در بعضی افراد نیز افزایش ضربان می تواند مستقیما با اختلالات ریتم قلب ارتباط داشته باشد.
بنابراین برای تفسیر ضربان بالا باید به زمان، شرایط، مدت، منظم یا نامنظم بودن ضربان و علائم همراه توجه کرد.
ضربان قلب استراحتی چه ارتباطی با آمادگی جسمانی دارد؟
سطح آمادگی قلبی عروقی می تواند روی ضربان قلب استراحتی تاثیر بگذارد.
در افرادی که به صورت منظم فعالیت هوازی انجام می دهند، قلب معمولا می تواند در هر ضربان خون بیشتری را پمپاژ کند. در نتیجه ممکن است برای تامین نیازهای بدن در حالت استراحت، به ضربان کمتری نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، بعضی افراد ورزشکار ضربان استراحتی کمتر از 60 ضربه در دقیقه دارند و در صورت نداشتن علائم، این وضعیت می تواند طبیعی باشد.
با این حال، ضربان قلب به تنهایی معیار کاملی برای سنجش آمادگی جسمانی نیست و باید در کنار توانایی انجام فعالیت، فشار خون، وضعیت وزن و سایر عوامل بررسی شود.
چه عواملی ضربان قلب استراحتی را تغییر می دهند؟
ضربان قلب یک عدد ثابت نیست و ممکن است حتی در یک فرد سالم نیز از روزی به روز دیگر تغییر کند.
برخی از عوامل مهم عبارتند از:
استرس و اضطراب
اضطراب می تواند فعالیت سیستم عصبی را افزایش دهد و باعث بالا رفتن موقت ضربان قلب شود.
تب
افزایش دمای بدن می تواند ضربان قلب را افزایش دهد، زیرا بدن در زمان بیماری نیاز بیشتری به گردش خون دارد.
کم آبی
وقتی بدن مایعات کافی نداشته باشد، ممکن است ضربان قلب افزایش پیدا کند تا گردش خون حفظ شود.
کافئین
قهوه، بعضی نوشیدنی های انرژی زا و سایر منابع کافئین می توانند در برخی افراد باعث افزایش ضربان قلب شوند.
داروها
بعضی داروها ضربان قلب را افزایش می دهند و بعضی دیگر آن را کاهش می دهند.
فعالیت بدنی
فعالیت منظم می تواند به مرور زمان باعث کاهش ضربان قلب استراحتی در برخی افراد شود.
خواب
ضربان قلب در زمان خواب معمولا کاهش پیدا می کند و ممکن است به کمتر از ضربان زمان بیداری برسد.
بیماری و عفونت
تب، عفونت و بعضی بیماری های حاد می توانند ضربان قلب را افزایش دهند.
چگونه ضربان قلب را در خانه اندازه بگیریم؟
اندازه گیری نبض در خانه کار سختی نیست.
برای اندازه گیری دستی می توان از قسمت داخلی مچ دست استفاده کرد. انگشت اشاره و میانی را روی رگ قرار دهید تا ضربان را احساس کنید.
سپس تعداد ضربان ها را در یک دقیقه بشمارید.
اگر بخواهید در مدت کوتاه تری اندازه گیری کنید، می توانید ضربان را برای 30 ثانیه بشمارید و عدد به دست آمده را در 2 ضرب کنید.
برای بررسی ضربان استراحتی، بهتر است قبل از اندازه گیری:
- چند دقیقه آرام بنشینید یا دراز بکشید.
- بلافاصله بعد از ورزش اندازه گیری نکنید.
- بعد از مصرف قهوه یا نوشیدنی انرژی زا اندازه گیری نکنید.
- در صورت امکان هر روز در شرایط مشابه اندازه گیری کنید.
- عدد و زمان اندازه گیری را یادداشت کنید.
آیا ساعت هوشمند ضربان قلب را دقیق اندازه می گیرد؟
ساعت های هوشمند و دستبندهای سلامتی می توانند برای مشاهده روند ضربان قلب مفید باشند و امکان بررسی تغییرات آن در طول روز را فراهم کنند.
با این حال، نباید هر عددی که روی ساعت نمایش داده می شود به عنوان تشخیص قطعی بیماری در نظر گرفته شود.
اگر ساعت هوشمند به صورت مکرر ضربان غیرطبیعی نشان می دهد، بهتر است عدد را در شرایط مناسب دوباره بررسی کنید و در صورت تداوم یا وجود علائم، با پزشک مشورت کنید.
آیا تغییر ضربان قلب از روزی به روز دیگر طبیعی است؟
بله.
ضربان قلب ممکن است تحت تاثیر خواب، استرس، فعالیت، بیماری، مصرف کافئین، داروها و وضعیت آب بدن تغییر کند.
بنابراین اگر ضربان یک روز 65 و روز دیگر 72 باشد، این تفاوت به خودی خود نگران کننده نیست.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، روند تغییرات است.
برای مثال اگر ضربان قلب فردی ماه ها حدود 65 بوده و بدون تغییر واضح در شرایط زندگی، برای مدت طولانی به 85 یا 90 رسیده باشد، بهتر است علت این تغییر بررسی شود؛ به ویژه اگر علائمی مانند خستگی، تپش قلب، تنگی نفس یا کاهش توانایی فعالیت نیز ایجاد شده باشد.
ضربان قلب استراحتی و فشار خون چه تفاوتی دارند؟
ضربان قلب و فشار خون دو شاخص متفاوت هستند.
ضربان قلب تعداد دفعاتی است که قلب در یک دقیقه می تپد، اما فشار خون نیرویی است که خون هنگام عبور به دیواره رگ ها وارد می کند.
ممکن است فردی ضربان قلب طبیعی داشته باشد اما فشار خون بالا داشته باشد. برعکس، ممکن است ضربان قلب بالا باشد اما فشار خون طبیعی باشد.
بنابراین طبیعی بودن ضربان قلب به معنی طبیعی بودن فشار خون نیست و برای ارزیابی سلامت قلب و عروق باید هر دو مورد در صورت نیاز بررسی شوند.
چه زمانی ضربان قلب استراحتی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر ضربان قلب شما گاهی کمی بالا یا پایین می رود، لزوما نشانه بیماری نیست.
اما بهتر است در شرایط زیر موضوع را با پزشک مطرح کنید:
- ضربان قلب در حالت استراحت به طور مداوم بالاتر از 100 باشد.
- ضربان قلب به شکل مداوم کمتر از 60 باشد و این وضعیت برای شما جدید باشد.
- ضربان قلب بدون دلیل مشخص تغییر زیادی کرده باشد.
- ضربان نامنظم یا پرش های مکرر احساس کنید.
- تغییر ضربان همراه با سرگیجه یا ضعف باشد.
- همراه با تنگی نفس ایجاد شود.
- همراه با درد یا فشار قفسه سینه باشد.
- سابقه بیماری قلبی داشته باشید.
- داروهایی مصرف کنید که می توانند روی ضربان قلب تاثیر بگذارند.
اگر ضربان غیرطبیعی همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا احساس نزدیک بودن به غش ایجاد شود، باید ارزیابی فوری پزشکی انجام شود.
آیا ضربان قلب استراحتی می تواند خطر بیماری قلبی را پیش بینی کند؟
ضربان قلب استراحتی می تواند با وضعیت کلی سلامت و برخی عوامل خطر قلبی ارتباط داشته باشد، اما نباید از یک عدد به عنوان پیش بینی قطعی آینده سلامت قلب استفاده کرد.
برخی مطالعات نشان داده اند که ضربان قلب استراحتی بالاتر در طولانی مدت با برخی پیامدهای نامطلوب سلامت ارتباط دارد. با این حال، عوامل زیادی مانند فشار خون، وزن، سطح فعالیت، سیگار، دیابت و وضعیت کلی سلامت نیز در خطر بیماری قلبی نقش دارند.
بنابراین اگر ضربان استراحتی شما کمی بالاتر از فرد دیگری است، نمی توان صرفا بر اساس این عدد گفت که خطر بیماری قلبی شما بیشتر است.
آیا باید هر روز ضربان قلب را اندازه بگیریم؟
برای یک فرد سالم، معمولا نیازی نیست که ضربان قلب به شکل وسواس گونه و چندین بار در روز اندازه گیری شود.
اگر هدف شما شناخت وضعیت پایه بدن است، اندازه گیری در شرایط مشابه و ثبت نتایج در طول زمان می تواند اطلاعات مفیدتری نسبت به اندازه گیری مداوم داشته باشد.
برای افرادی که بیماری قلبی دارند یا پزشک از آنها خواسته ضربان خود را کنترل کنند، تعداد دفعات اندازه گیری باید مطابق توصیه پزشک باشد.
نکته مهم این است که یک عدد به تنهایی اهمیت کمتری از روند تغییرات و علائم همراه دارد.
سخن نهایی
ضربان قلب در حالت استراحت یکی از ساده ترین شاخص هایی است که می تواند اطلاعاتی کلی درباره وضعیت بدن و سیستم قلبی عروقی در اختیار ما قرار دهد. برای بیشتر بزرگسالان، محدوده 60 تا 100 ضربه در دقیقه در حالت استراحت معمول در نظر گرفته می شود، اما این محدوده برای همه افراد یکسان نیست.
ورزشکاران ممکن است ضربان پایین تری داشته باشند و عواملی مانند استرس، تب، کم آبی، داروها و بیماری ها نیز می توانند باعث افزایش یا کاهش موقت ضربان شوند.
به همین دلیل، هنگام بررسی ضربان قلب نباید فقط روی یک عدد تمرکز کرد. شرایط اندازه گیری، روند تغییرات و علائم همراه اهمیت زیادی دارند.
اگر ضربان قلب استراحتی به شکل مداوم غیرطبیعی است، به تازگی تغییر کرده یا همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه، غش یا تپش قلب نامنظم ایجاد می شود، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
سوالات متداول
ضربان قلب نرمال در حالت استراحت چند است؟
برای بیشتر بزرگسالان، ضربان قلب در حالت استراحت بین 60 تا 100 ضربه در دقیقه معمول است. البته شرایط بدنی، سطح فعالیت، داروها و بیماری های مختلف می توانند این عدد را تغییر دهند.
آیا ضربان قلب 50 در حالت استراحت خطرناک است؟
نه لزوما. در افراد ورزشکار و فعال ممکن است ضربان قلب استراحتی کمتر از 60 باشد و هیچ مشکلی ایجاد نکند. اگر ضربان پایین برای شما جدید است یا همراه با سرگیجه، ضعف، غش یا تنگی نفس است، باید بررسی شود.
آیا ضربان قلب بالای 100 در حالت استراحت خطرناک است؟
ضربان بالای 100 در حالت استراحت تاکی کاردی محسوب می شود، اما همیشه به معنی بیماری قلبی نیست. تب، استرس، کم آبی، درد، عفونت و بعضی داروها می توانند ضربان را افزایش دهند. اگر این وضعیت مداوم یا همراه با علائم باشد، نیاز به بررسی دارد.
بهترین زمان اندازه گیری ضربان قلب چه زمانی است؟
صبح بعد از بیدار شدن و قبل از فعالیت، مصرف قهوه یا سایر مواد محرک زمان مناسبی برای اندازه گیری ضربان است. بهتر است قبل از اندازه گیری چند دقیقه در حالت آرام باشید.
آیا ضربان قلب پایین نشانه سلامت قلب است؟
نه همیشه. ضربان پایین می تواند در افراد ورزشکار طبیعی باشد، اما گاهی نیز به داروها یا مشکلات سیستم الکتریکی قلب مربوط می شود. برای تفسیر آن باید شرایط فرد و علائم همراه در نظر گرفته شود.
آیا استرس باعث افزایش ضربان قلب می شود؟
بله. استرس و اضطراب می توانند فعالیت سیستم عصبی را افزایش داده و باعث بالا رفتن موقت ضربان قلب شوند.
آیا تب باعث افزایش ضربان قلب می شود؟
بله. افزایش دمای بدن می تواند باعث افزایش ضربان قلب شود. در زمان بیماری، ضربان قلب باید همراه با دمای بدن و سایر علائم تفسیر شود.
آیا ضربان قلب و فشار خون یکی هستند؟
خیر. ضربان قلب تعداد دفعات تپش قلب در یک دقیقه است، اما فشار خون نیروی وارد شده خون به دیواره رگ هاست. این دو شاخص ارتباط دارند اما یکسان نیستند.
منبع
American Heart Association – Target Heart Rates Chart
American Heart Association – All About Heart Rate