سندروم یک و نیم چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان

سندروم یک و نیم (One-and-a-half Syndrome) یکی از اختلالات عصبی نادر است که باعث ایجاد مشکل در حرکات افقی چشم ها می شود. این سندروم معمولا در اثر آسیب به بخش پشتی پونز یا پل مغزی ایجاد می شود؛ ناحیه ای از ساقه مغز که مسیرهای مهم کنترل حرکات چشم در آن قرار دارند.

مهم ترین ویژگی این اختلال، ترکیب دو مشکل حرکتی است: فلج نگاه افقی به یک سمت و فلج بین هسته ای چشم یا INO. در نتیجه این آسیب، بیمار توانایی حرکت هماهنگ چشم ها به طرفین را تا حد زیادی از دست می دهد و در الگوی کلاسیک، تنها حرکت افقی باقی مانده، حرکت چشم مقابل ضایعه به سمت خارج است.

سندروم یک و نیم به خودی خود یک بیماری مستقل محسوب نمی شود، بلکه نشانه ای از آسیب به بخش مشخصی از ساقه مغز است. سکته مغزی، مالتیپل اسکلروزیس (MS)، خونریزی، تومور و برخی عفونت های مغزی از جمله عواملی هستند که می توانند باعث ایجاد این وضعیت شوند.

شناخت علائم و تشخیص به موقع این سندروم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گاهی اختلال حرکات چشم نخستین نشانه یک مشکل جدی در سیستم عصبی مرکزی است.

سندروم یک و نیم چیست؟

سندروم یک و نیم نوعی اختلال حرکتی چشم است که در اثر آسیب همزمان به دو مسیر عصبی مرتبط با کنترل نگاه افقی ایجاد می شود. این دو مسیر شامل تشکیلات مشبک پونتین پارامدیان (PPRF) یا هسته عصب ششم مغزی و دسته طولی داخلی (MLF) هستند.

برای درک بهتر این اختلال، ابتدا باید بدانیم حرکت هماهنگ چشم ها چگونه کنترل می شود.

هنگامی که فرد به سمت راست یا چپ نگاه می کند، مغز باید پیام های عصبی مشخصی را به عضلات حرکتی هر دو چشم ارسال کند. برای مثال، هنگام نگاه به سمت راست، چشم راست باید به سمت خارج و چشم چپ به سمت داخل حرکت کند. این هماهنگی به همکاری چند ساختار عصبی در ساقه مغز وابسته است.

دو ساختار اصلی در این فرایند عبارتند از:

تشکیلات مشبک پونتین پارامدیان (PPRF): این ناحیه در پونز قرار دارد و در شروع و تنظیم حرکات افقی چشم، به ویژه حرکات سریع یا ساکاد نقش مهمی ایفا می کند. پیام های این بخش به هسته عصب ششم منتقل می شوند.

دسته طولی داخلی (MLF): این مسیر عصبی ارتباط میان هسته عصب ششم و هسته عصب سوم را برقرار می کند. این ارتباط باعث می شود عضلات مسئول حرکت چشم ها به سمت خارج و داخل به صورت هماهنگ فعالیت کنند.

اگر ضایعه ای در بخش پشتی پونز، PPRF یا هسته عصب ششم را همراه با MLF همان سمت درگیر کند، سندروم یک و نیم ایجاد می شود.

در واقع، آسیب به مسیر اول باعث از بین رفتن نگاه افقی به سمت ضایعه می شود و آسیب به مسیر دوم، حرکت چشم همان سمت به طرف داخل را هنگام نگاه به سمت مخالف مختل می کند.

چرا به این اختلال سندروم یک و نیم می گویند؟

نام این سندروم به الگوی خاص حرکات چشم در افراد مبتلا اشاره دارد.

برای مثال، فرض کنید ضایعه ای در سمت راست پونز ایجاد شده باشد. در چنین شرایطی، بیمار هنگام نگاه کردن به سمت راست نمی تواند هیچ یک از دو چشم را به درستی حرکت دهد. این اختلال به دلیل آسیب به مسیر کنترل نگاه افقی ایجاد می شود و بخش «یک» نام سندروم را تشکیل می دهد.

از طرف دیگر، هنگامی که بیمار به سمت چپ نگاه می کند، چشم راست نمی تواند به سمت داخل حرکت کند؛ در حالی که چشم چپ توانایی حرکت به سمت خارج را دارد. این بخش از اختلال ناشی از آسیب به MLF است و قسمت «نیم» سندروم محسوب می شود.

بنابراین، در الگوی کلاسیک این اختلال، تنها حرکت افقی باقی مانده، حرکت چشم مقابل ضایعه به سمت خارج یا Abduction است.

البته در برخی بیماران ممکن است نیستاگموس نیز در چشم خارج شونده مشاهده شود. همچنین حرکت همگرایی چشم ها (Convergence) معمولا حفظ می شود؛ زیرا مسیر عصبی مسئول این حرکت با مسیر آسیب دیده تفاوت دارد.

علت سندروم یک و نیم چیست؟

سندروم یک و نیم در اثر آسیب به ساختارهای عصبی مشخصی در پونز ایجاد می شود. بیماری ها و شرایط مختلفی می توانند این ناحیه را درگیر کنند. شناخت علت زمینه ای اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روش درمان و احتمال بهبود در هر بیمار به نوع ضایعه بستگی دارد.

۱. سکته مغزی

سکته مغزی یکی از مهم ترین علل سندروم یک و نیم است. اگر جریان خون در بخشی از پونز کاهش پیدا کند یا به طور کامل قطع شود، سلول های عصبی مسئول کنترل حرکات چشم ممکن است آسیب ببینند.

سکته ایسکمیک در ناحیه پشتی پونز می تواند همزمان PPRF یا هسته عصب ششم و MLF را درگیر کند و باعث ایجاد این الگوی حرکتی شود.

در این شرایط، علائم معمولا به صورت ناگهانی ظاهر می شوند. بیمار ممکن است ابتدا دوبینی یا ناتوانی در حرکت دادن چشم ها را تجربه کند. گاهی نیز علائمی مانند ضعف اندام ها، بی حسی، اختلال تعادل یا مشکلات گفتاری همراه این وضعیت وجود دارند.

به همین دلیل، بروز ناگهانی اختلال حرکات چشم باید از نظر احتمال سکته مغزی بررسی شود.

۲. مالتیپل اسکلروزیس (MS)

مالتیپل اسکلروزیس یک بیماری خودایمنی و دمیلینه کننده سیستم عصبی مرکزی است. در این بیماری، سیستم ایمنی به غلاف محافظ رشته های عصبی یا میلین آسیب می رساند و انتقال پیام های عصبی با اختلال مواجه می شود.

اگر ضایعات دمیلینه کننده در ناحیه پونز و مسیر MLF ایجاد شوند و ساختارهای مجاور کنترل نگاه افقی را نیز درگیر کنند، احتمال بروز سندروم یک و نیم وجود دارد.

این وضعیت ممکن است در افراد جوان مبتلا به MS مشاهده شود و حتی در برخی موارد یکی از نخستین نشانه های بالینی بیماری باشد.

در چنین شرایطی، پزشک علاوه بر بررسی حرکات چشم، ممکن است MRI مغز و سایر بررسی های مرتبط با بیماری های دمیلینه کننده را درخواست کند.

۳. خونریزی مغزی

خونریزی در ساقه مغز نیز می تواند به ساختارهای مسئول کنترل حرکات چشم آسیب برساند. بسته به محل و وسعت خونریزی، علائم متفاوتی ایجاد می شوند.

دوبینی، اختلال حرکات چشم، ضعف اندام ها، سردرد شدید و کاهش سطح هوشیاری از جمله نشانه هایی هستند که ممکن است در این شرایط دیده شوند.

خونریزی پونز یک وضعیت جدی و اورژانسی است و به ارزیابی و درمان فوری نیاز دارد.

۴. تومورهای ساقه مغز

تومورهای اولیه یا ثانویه مغز که در ناحیه پونز قرار دارند، ممکن است مستقیما مسیرهای عصبی کنترل کننده حرکات چشم را تخریب کنند یا به آنها فشار وارد کنند.

در این شرایط، علائم ممکن است به تدریج ایجاد شوند و با رشد ضایعه شدت پیدا کنند. البته سرعت پیشرفت علائم به نوع تومور، محل قرارگیری و میزان گسترش آن بستگی دارد.

MRI مغز نقش مهمی در شناسایی این ضایعات و تعیین محل دقیق آنها دارد.

۵. عفونت ها و بیماری های التهابی

برخی عفونت های سیستم عصبی مرکزی می توانند باعث التهاب و آسیب به ساقه مغز شوند. انسفالیت ساقه مغز و بعضی عفونت های خاص از جمله علل احتمالی این سندروم هستند.

در این بیماران ممکن است علاوه بر دوبینی و اختلال حرکات چشم، تب، سردرد، اختلال هوشیاری و سایر علائم عصبی نیز مشاهده شود.

۶. سایر علل

در کنار موارد بالا، برخی ناهنجاری های عروقی، آسیب های مغزی، بیماری های التهابی و ضایعات نادر ساقه مغز نیز ممکن است باعث ایجاد سندروم یک و نیم شوند.

بنابراین مشاهده این الگوی حرکتی به تنهایی برای تعیین علت بیماری کافی نیست و بررسی های تکمیلی اهمیت زیادی دارند.

علائم سندروم یک و نیم

علائم این سندروم بیشتر به حرکات افقی چشم ها مربوط می شوند؛ با این حال، بسته به محل و وسعت ضایعه ممکن است نشانه های عصبی دیگری نیز وجود داشته باشند.

محدودیت نگاه افقی

یکی از مشخص ترین علائم سندروم یک و نیم، ناتوانی بیمار در نگاه کردن به سمت ضایعه است. در این حالت، هر دو چشم هنگام تلاش برای نگاه به آن سمت دچار محدودیت حرکتی می شوند.

فلج حرکت چشم به سمت داخل

هنگام نگاه کردن به سمت مخالف ضایعه، چشم همان سمت نمی تواند به طرف داخل حرکت کند. این مشکل به دلیل آسیب به MLF و ایجاد فلج بین هسته ای چشم رخ می دهد.

باقی ماندن حرکت چشم مقابل به سمت خارج

در شکل کلاسیک سندروم، تنها حرکت افقی باقی مانده، حرکت چشم مقابل ضایعه به سمت خارج است. این ویژگی مهم ترین نشانه تشخیصی سندروم یک و نیم محسوب می شود.

دوبینی

دوبینی یا Diplopia یکی از شکایت های شایع بیماران است. به دلیل ناهماهنگی حرکات دو چشم، تصاویر تشکیل شده در مغز با یکدیگر تطابق ندارند.

شدت دوبینی ممکن است در جهت های مختلف نگاه متفاوت باشد و در برخی بیماران باعث اختلال در مطالعه، رانندگی و انجام فعالیت های روزمره شود.

نیستاگموس

نیستاگموس به حرکات غیرارادی و ریتمیک چشم گفته می شود. در سندروم یک و نیم ممکن است هنگام نگاه کردن به سمت مخالف ضایعه، در چشم خارج شونده نیستاگموس افقی دیده شود.

علائم عصبی همراه

اگر ضایعه علاوه بر مسیرهای کنترل حرکات چشم، ساختارهای مجاور ساقه مغز را نیز درگیر کند، ممکن است علائم دیگری ایجاد شوند. این علائم شامل موارد زیر هستند:

• ضعف یا بی حسی دست و پا
• اختلال در راه رفتن و حفظ تعادل
• سرگیجه
• اختلالات حرکتی صورت
• مشکلات گفتاری
• اختلال بلع

وجود این نشانه ها می تواند به پزشک در تعیین محل ضایعه و علت احتمالی بیماری کمک کند.

سندروم یک و نیم چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص سندروم یک و نیم معمولا با معاینه عصبی و بررسی دقیق حرکات چشم آغاز می شود. پزشک با ارزیابی حرکت هر چشم در جهت های مختلف می تواند الگوی مشخص این اختلال را شناسایی کند.

در معاینه، موارد زیر اهمیت دارند:

• بررسی توانایی نگاه افقی به راست و چپ
• ارزیابی حرکت چشم ها به سمت داخل و خارج
• بررسی وجود نیستاگموس
• ارزیابی حرکت همگرایی چشم ها
• بررسی واکنش مردمک ها
• ارزیابی سایر عملکردهای عصبی

تشخیص بالینی می تواند محل احتمالی آسیب را مشخص کند؛ اما برای شناسایی علت زمینه ای، معمولا تصویربرداری و بررسی های تکمیلی لازم است.

نقش MRI در تشخیص سندروم یک و نیم

MRI مغز یکی از مهم ترین روش های تصویربرداری برای بررسی سندروم یک و نیم است. این روش امکان مشاهده دقیق ساختارهای ساقه مغز و شناسایی ضایعات کوچک در ناحیه پونز را فراهم می کند.

در بررسی MRI، پزشک به ناحیه پشتی پونز و مسیر MLF توجه ویژه ای دارد.

بسته به علت احتمالی، ممکن است سکانس های مختلف تصویربرداری درخواست شوند:

• DWI: برای بررسی سکته های ایسکمیک حاد اهمیت دارد.
• T2 و FLAIR: برای شناسایی ضایعات التهابی و دمیلینه کننده کاربرد دارند.
• T1 با تزریق ماده حاجب: در برخی شرایط برای بررسی تومورها و ضایعات التهابی استفاده می شود.

اگر علائم به صورت ناگهانی شروع شده باشند، بررسی فوری سکته مغزی اهمیت دارد و ممکن است علاوه بر MRI، تصویربرداری عروقی نیز انجام شود.

آزمایش های تکمیلی

آزمایش های مورد نیاز برای هر بیمار بر اساس شرح حال، معاینه و یافته های تصویربرداری انتخاب می شوند.

برای مثال، اگر پزشک به MS مشکوک باشد، ممکن است MRI سایر قسمت های سیستم عصبی و در شرایط خاص بررسی مایع مغزی نخاعی را درخواست کند.

در صورت احتمال عفونت یا بیماری های خودایمنی نیز آزمایش های اختصاصی برای شناسایی عامل زمینه ای انجام می شوند.

درمان سندروم یک و نیم چگونه انجام می شود؟

درمان سندروم یک و نیم به علت ایجاد کننده آن بستگی دارد. از آنجا که این وضعیت یک الگوی بالینی ناشی از آسیب عصبی است، داروی اختصاصی و یکسانی برای تمام بیماران وجود ندارد.

درمان سندروم یک و نیم ناشی از سکته مغزی

اگر علت این سندروم سکته مغزی باشد، درمان بر اساس نوع سکته، زمان شروع علائم و شرایط عمومی بیمار انتخاب می شود.

در سکته ایسکمیک، ممکن است درمان های بازگشایی عروق در بیماران واجد شرایط، داروهای ضد پلاکت و کنترل عوامل خطر عروقی مورد نیاز باشند.

در صورت خونریزی مغزی نیز کنترل فشار خون، مدیریت خونریزی و سایر اقدامات تخصصی بر اساس وضعیت بیمار انجام می شوند.

درمان در بیماران مبتلا به MS

اگر سندروم یک و نیم در اثر حمله دمیلینه کننده مرتبط با MS ایجاد شده باشد، درمان بر اساس شدت علائم و شرایط بیمار انجام می شود.

در برخی حملات حاد، پزشک ممکن است کورتیکواستروئیدها را برای کاهش التهاب و تسریع روند بهبود تجویز کند.

پس از تشخیص قطعی MS نیز ممکن است درمان های تعدیل کننده بیماری برای کاهش احتمال حملات بعدی مورد استفاده قرار گیرند.

درمان عفونت و التهاب

در صورتی که علت سندروم یک عفونت سیستم عصبی باشد، نوع درمان به عامل ایجاد کننده بستگی دارد.

ممکن است داروهای ضد ویروس، آنتی بیوتیک یا سایر داروهای اختصاصی مورد نیاز باشند. در بیماری های التهابی و خودایمنی نیز درمان های ضد التهاب یا سرکوب کننده سیستم ایمنی بر اساس تشخیص پزشک انتخاب می شوند.

درمان تومورهای مغزی

در صورت شناسایی تومور در ساقه مغز، روش درمان با توجه به نوع ضایعه، اندازه، محل و میزان گسترش آن تعیین می شود.

بسته به شرایط بیمار ممکن است جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی یا سایر روش های درمانی مورد نیاز باشند.

آیا سندروم یک و نیم بهبود پیدا می کند؟

احتمال بهبود سندروم یک و نیم به علت زمینه ای، وسعت ضایعه و میزان آسیب به مسیرهای عصبی بستگی دارد.

در برخی بیماران، به ویژه افرادی که ضایعه محدود و قابل برگشت دارند، حرکات چشم ممکن است به تدریج بهتر شوند. در بعضی دیگر نیز ممکن است بخشی از اختلال حرکتی باقی بماند.

پس از سکته مغزی، روند بهبود می تواند طی هفته ها و ماه های بعد ادامه پیدا کند. در بیماران مبتلا به MS نیز میزان بهبود به شدت حمله و پاسخ به درمان بستگی دارد.

نکته مهم این است که بهبود علائم چشمی لزوما به معنای برطرف شدن کامل آسیب عصبی نیست و وضعیت هر بیمار باید به صورت جداگانه ارزیابی شود.

نقش توانبخشی در بهبود حرکات چشم

توانبخشی در برخی بیماران می تواند به کاهش مشکلات عملکردی ناشی از اختلال حرکات چشم کمک کند. هدف اصلی این اقدامات، بهبود توانایی انجام فعالیت های روزمره و مدیریت عوارض باقی مانده است.

اگر بیمار همچنان دوبینی داشته باشد، متخصص چشم یا نوروافتالمولوژی ممکن است روش های مختلفی را پیشنهاد کند.

از جمله این روش ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استفاده موقت از پوشش روی یک چشم برای کاهش دوبینی
• استفاده از منشورهای اپتیکی در بیماران مناسب
• ارزیابی تخصصی حرکات چشم
• تمرینات توانبخشی در صورت توصیه متخصص

در برخی شرایط خاص، تزریق بوتولینوم توکسین نیز ممکن است برای مدیریت مشکلات حرکتی انتخاب شود؛ البته این روش برای همه بیماران مناسب نیست.

باید توجه داشت که تمرینات چشمی به تنهایی نمی توانند ضایعه ایجاد کننده سندروم را درمان کنند و برنامه توانبخشی باید متناسب با علت بیماری تنظیم شود.

تفاوت سندروم یک و نیم با فلج عصب ششم چیست؟

فلج عصب ششم و سندروم یک و نیم هر دو می توانند باعث اختلال در حرکات افقی چشم شوند، اما محل آسیب و الگوی علائم در آنها متفاوت است.

در فلج عصب ششم محیطی، عصب مسئول حرکت چشم به سمت خارج آسیب می بیند. در نتیجه، چشم همان سمت نمی تواند به درستی به طرف خارج حرکت کند و ممکن است بیمار دچار دوبینی افقی شود.

اما در سندروم یک و نیم، آسیب در ساقه مغز قرار دارد و علاوه بر مسیر کنترل نگاه افقی، MLF نیز درگیر می شود.

به همین دلیل، بیمار هم در نگاه به سمت ضایعه دچار فلج نگاه افقی می شود و هم هنگام نگاه به سمت مخالف، توانایی حرکت چشم همان سمت به داخل را از دست می دهد.

تشخیص تفاوت این دو وضعیت به معاینه دقیق عصبی و در صورت نیاز MRI مغز وابسته است.

سندروم هشت و نیم چیست و چه ارتباطی با سندروم یک و نیم دارد؟

سندروم هشت و نیم (Eight-and-a-half Syndrome) یکی از اختلالات مرتبط با سندروم یک و نیم است.

در این وضعیت، علاوه بر درگیری مسیرهای ایجاد کننده سندروم یک و نیم، بخشی از مسیر یا رشته های عصب هفتم مغزی نیز آسیب می بیند.

در نتیجه، بیمار علاوه بر فلج نگاه افقی و فلج بین هسته ای چشم، دچار فلج محیطی عصب صورت در همان سمت ضایعه می شود.

برای مثال، ممکن است بیمار نتواند یک سمت صورت خود را به درستی حرکت دهد و همزمان علائم حرکتی چشم نیز داشته باشد.

این سندروم نشان می دهد که ضایعات پونز به دلیل نزدیکی ساختارهای عصبی می توانند چندین عملکرد مختلف را به طور همزمان تحت تاثیر قرار دهند.

چه زمانی سندروم یک و نیم یک وضعیت اورژانسی است؟

بروز ناگهانی اختلال حرکات چشم، به ویژه اگر با علائم عصبی دیگری همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

از آنجا که سکته مغزی یکی از علل مهم سندروم یک و نیم محسوب می شود، نباید شروع ناگهانی دوبینی یا ناتوانی در حرکت دادن چشم ها را صرفا یک مشکل چشمی در نظر گرفت.

در صورت مشاهده علائم زیر باید فورا به اورژانس مراجعه کرد:

• دوبینی ناگهانی
• ضعف یا بی حسی صورت و اندام ها
• اختلال ناگهانی در صحبت کردن
• سرگیجه شدید و اختلال تعادل
• مشکل ناگهانی در راه رفتن
• سردرد شدید و غیرمعمول
• کاهش سطح هوشیاری
• اختلال ناگهانی بینایی

در چنین شرایطی نباید منتظر برطرف شدن خودبه خودی علائم ماند؛ زیرا تشخیص سریع علت زمینه ای می تواند در انتخاب درمان مناسب و کاهش عوارض احتمالی نقش مهمی داشته باشد.

جمع بندی

سندروم یک و نیم یک اختلال عصبی نادر است که در اثر آسیب همزمان به مسیرهای کنترل کننده حرکات افقی چشم در پونز ایجاد می شود. این آسیب معمولا PPRF یا هسته عصب ششم را همراه با MLF درگیر می کند و باعث فلج نگاه افقی به یک سمت و اختلال حرکت چشم همان سمت به داخل در جهت مخالف می شود.

سکته مغزی یکی از مهم ترین علل این سندروم است؛ با این حال، بیماری هایی مانند MS، خونریزی مغزی، تومور و عفونت های سیستم عصبی نیز می توانند باعث ایجاد آن شوند.

تشخیص این اختلال با معاینه دقیق حرکات چشم آغاز می شود و MRI مغز نقش مهمی در شناسایی محل و علت ضایعه دارد. از آنجا که درمان اختصاصی واحدی برای سندروم یک و نیم وجود ندارد، اقدامات درمانی باید بر اساس بیماری زمینه ای انتخاب شوند.

در نهایت، بروز ناگهانی دوبینی یا اختلال حرکات چشم، به ویژه در کنار ضعف، بی حسی، اختلال تکلم یا مشکلات تعادل، می تواند نشانه یک مشکل جدی مانند سکته مغزی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.

سوالات متداول

۱. سندروم یک و نیم چیست؟

یک اختلال عصبی است که در اثر آسیب به مسیرهای کنترل حرکات افقی چشم در ساقه مغز ایجاد می شود.

۲. مهم ترین علامت سندروم یک و نیم چیست؟

فلج نگاه افقی به یک سمت و اختلال حرکت چشم همان سمت به داخل در جهت مخالف است.

۳. علت اصلی سندروم یک و نیم چیست؟

سکته مغزی یکی از مهم ترین علل این سندروم است؛ اما MS، تومور و عفونت نیز می توانند باعث آن شوند.

۴. آیا MS باعث سندروم یک و نیم می شود؟

بله. ضایعات دمیلینه کننده در پونز و مسیر MLF می توانند این اختلال را ایجاد کنند.

۵. آیا سندروم یک و نیم خطرناک است؟

میزان خطر به علت زمینه ای بستگی دارد. در صورت بروز ناگهانی، احتمال سکته مغزی باید بررسی شود.

۶. برای تشخیص سندروم یک و نیم چه آزمایشی لازم است؟

معاینه عصبی و MRI مغز از مهم ترین روش های تشخیص و بررسی علت این سندروم هستند.

۷. آیا سندروم یک و نیم درمان دارد؟

بله، اما درمان بر اساس علت زمینه ای مانند سکته مغزی، MS یا عفونت انتخاب می شود.

۸. آیا حرکات چشم در این سندروم بهبود پیدا می کنند؟

در برخی بیماران حرکات چشم طی هفته ها یا ماه ها بهتر می شوند؛ اما میزان بهبود متفاوت است.

۹. سندروم یک و نیم با سندروم هشت و نیم چه تفاوتی دارد؟

در سندروم هشت و نیم، علاوه بر علائم سندروم یک و نیم، فلج عصب صورت در همان سمت نیز وجود دارد.

منابع خارجی

۱. One-and-a-half syndrome with its spectrum disorders – PMC

۲. One And a Half Syndrome – American Academy of Ophthalmology EyeWiki

۳. Neuroanatomy of the Abducens Nucleus – NCBI Bookshelf

۴. An Anatomic, Imaging, and Clinical Review of the Medial Longitudinal Fasciculus