نارسایی دریچه میترال یکی از بیماری های دریچه ای قلب است که در آن دریچه میترال نمی تواند به طور کامل بسته شود. در نتیجه، هنگام انقباض بطن چپ، بخشی از خون به جای اینکه به سمت آئورت و سایر قسمت های بدن برود، دوباره به دهلیز چپ برمی گردد.
این برگشت غیرطبیعی خون را نارسایی دریچه میترال یا Mitral Valve Regurgitation می نامند. این بیماری ممکن است خفیف باشد و برای سال ها هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند، اما در موارد شدید می تواند باعث بزرگ شدن حفره های قلب، افزایش فشار در عروق ریه، اختلال ریتم قلب و در نهایت نارسایی قلبی شود.
دریچه میترال کجاست و چه کاری انجام می دهد؟
قلب چهار حفره دارد و دریچه میترال بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار گرفته است.
خون حاوی اکسیژن پس از عبور از ریه ها وارد دهلیز چپ می شود. سپس از طریق دریچه میترال وارد بطن چپ می شود. در مرحله بعد، بطن چپ منقبض می شود و خون را از طریق آئورت به سراسر بدن می فرستد.
دریچه میترال در این مرحله باید کاملا بسته شود تا خون دوباره به دهلیز چپ برنگردد.
در فرد مبتلا به نارسایی میترال، بسته شدن دریچه کامل نیست و بخشی از خون هنگام انقباض قلب به سمت عقب برمی گردد.
هرچه میزان این برگشت خون بیشتر باشد، فشار بیشتری به قلب وارد می شود و قلب مجبور می شود برای تامین خون مورد نیاز بدن بیشتر کار کند.
تفاوت نارسایی دریچه میترال با تنگی دریچه میترال چیست؟
این دو بیماری هر دو مربوط به دریچه میترال هستند، اما مشکل آنها یکسان نیست.
در تنگی دریچه میترال، دریچه به اندازه کافی باز نمی شود و عبور خون از دهلیز چپ به بطن چپ دشوار می شود.
اما در نارسایی دریچه میترال، دریچه به اندازه کافی بسته نمی شود و بخشی از خون هنگام انقباض قلب از بطن چپ به دهلیز چپ برمی گردد.
بنابراین می توان این تفاوت را ساده این طور بیان کرد:
| بیماری | مشکل اصلی |
|---|---|
| تنگی دریچه میترال | دریچه به خوبی باز نمی شود |
| نارسایی دریچه میترال | دریچه به خوبی بسته نمی شود |
تفاوت این دو بیماری اهمیت زیادی دارد، زیرا علت ها، نحوه ایجاد عوارض و روش درمان آنها می تواند متفاوت باشد.
نارسایی دریچه میترال چگونه اتفاق می افتد؟
برای درک این بیماری باید بدانیم هنگام انقباض بطن چپ چه اتفاقی می افتد.
در حالت طبیعی، دریچه میترال هنگام انقباض بطن چپ بسته می شود. بنابراین خون فقط یک مسیر اصلی دارد و از بطن چپ وارد آئورت می شود.
اما اگر لت های دریچه، حلقه دریچه یا ساختارهایی که دریچه را نگه می دارند دچار مشکل شده باشند، دریچه نمی تواند کاملا بسته شود.
در این حالت، بخشی از خون به سمت دهلیز چپ برمی گردد.
اگر مقدار خون برگشتی کم باشد، ممکن است قلب برای مدت طولانی بتواند این وضعیت را جبران کند و فرد هیچ علامتی نداشته باشد.
اما در نارسایی شدید، مقدار قابل توجهی از خون به عقب برمی گردد. در نتیجه، خون کمتری در هر ضربان به سمت بدن فرستاده می شود و قلب برای جبران این وضعیت باید بیشتر کار کند.
انواع نارسایی دریچه میترال
نارسایی میترال معمولا بر اساس علت ایجاد آن به دو گروه اصلی تقسیم می شود:
نارسایی اولیه دریچه میترال
در نارسایی اولیه، مشکل اصلی در خود دریچه میترال یا ساختارهای مربوط به آن وجود دارد.
برای مثال ممکن است لت های دریچه تغییر شکل داده باشند، دچار افتادگی شده باشند یا طناب های نگهدارنده دریچه آسیب دیده باشند.
یکی از علت های شناخته شده این نوع نارسایی، پرولاپس دریچه میترال است.
در پرولاپس، لت های دریچه هنگام انقباض قلب به سمت دهلیز چپ برآمده می شوند و ممکن است مانع بسته شدن کامل دریچه شوند.
بیماری روماتیسمی، اندوکاردیت، مشکلات مادرزادی و آسیب ساختارهای نگهدارنده دریچه نیز می توانند باعث نارسایی اولیه شوند.
نارسایی ثانویه یا عملکردی
در نارسایی ثانویه، ممکن است خود لت های دریچه در ابتدا مشکل اصلی را نداشته باشند، اما تغییر شکل قلب یا بیماری عضله قلب باعث شود دریچه نتواند به درستی بسته شود.
برای مثال، بزرگ شدن بطن چپ یا تغییر شکل آن می تواند موقعیت ساختارهای دریچه را تغییر دهد.
بعضی بیماری های عضله قلب، آسیب ناشی از سکته قلبی و برخی شرایط دیگر می توانند در ایجاد نارسایی ثانویه نقش داشته باشند.
علت های نارسایی دریچه میترال چیست؟
نارسایی میترال علت های مختلفی دارد و تشخیص علت اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان به نوع آسیب بستگی دارد.
پرولاپس دریچه میترال
پرولاپس یکی از علت های مهم نارسایی میترال است. در این حالت، لت های دریچه هنگام انقباض قلب به سمت دهلیز چپ برآمده می شوند.
در بعضی افراد پرولاپس هیچ مشکل قابل توجهی ایجاد نمی کند، اما در برخی دیگر باعث بسته نشدن کامل دریچه و برگشت خون می شود.
بیماری روماتیسمی قلب
تب روماتیسمی که ممکن است پس از بعضی عفونت های استرپتوکوکی ایجاد شود، می تواند به دریچه های قلب آسیب بزند.
این آسیب ممکن است سال ها بعد باعث اختلال در عملکرد دریچه میترال شود.
بیماری روماتیسمی می تواند هم با تنگی و هم با نارسایی دریچه میترال ارتباط داشته باشد.
سکته قلبی
سکته قلبی می تواند به بخشی از عضله قلب که در عملکرد دریچه میترال نقش دارد آسیب بزند.
اگر ساختارهای نگهدارنده دریچه یا عضله بطن چپ آسیب ببینند، ممکن است دریچه دیگر نتواند به شکل طبیعی بسته شود و نارسایی میترال ایجاد شود.
اندوکاردیت
اندوکاردیت عفونت یا التهاب لایه داخلی قلب است که می تواند دریچه های قلب را نیز درگیر کند.
اگر دریچه میترال در اثر این بیماری آسیب ببیند، ممکن است بسته شدن آن مختل شود و خون به سمت دهلیز چپ برگردد.
بیماری های عضله قلب
بعضی انواع کاردیومیوپاتی می توانند اندازه یا شکل حفره های قلب را تغییر دهند.
این تغییرات ممکن است باعث شوند ساختارهای دریچه میترال در موقعیت طبیعی خود قرار نگیرند و بسته شدن دریچه به درستی انجام نشود.
در این حالت، نارسایی میترال می تواند بخشی از یک بیماری گسترده تر در عضله قلب باشد.
آسیب طناب های نگهدارنده دریچه
دریچه میترال فقط از دو لت تشکیل نشده است. ساختارهایی مانند طناب های بافتی نیز به کنترل حرکت دریچه کمک می کنند.
اگر این طناب ها کشیده یا پاره شوند، یکی از لت ها ممکن است نتواند به درستی در جای خود قرار بگیرد.
در چنین شرایطی ممکن است مقدار قابل توجهی خون به صورت ناگهانی به دهلیز چپ برگردد و نارسایی شدید ایجاد شود.
نارسایی دریچه میترال چه علائمی دارد؟
علائم نارسایی میترال به شدت بیماری و سرعت ایجاد آن بستگی دارد.
در نارسایی خفیف، ممکن است فرد برای مدت طولانی هیچ علامتی نداشته باشد.
اما با افزایش میزان برگشت خون، علائم می توانند به تدریج ظاهر شوند.
شایع ترین علائم عبارتند از:
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- تنگی نفس هنگام دراز کشیدن
- خستگی و کاهش انرژی
- تپش قلب
- ضربان نامنظم قلب
- کاهش توانایی انجام فعالیت های روزمره
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- ورم پا و مچ پا
- احساس ضعف
تنگی نفس ممکن است ابتدا فقط هنگام فعالیت شدید ایجاد شود، اما با پیشرفت بیماری ممکن است هنگام فعالیت های سبک یا حتی در حالت استراحت نیز دیده شود.
چرا نارسایی میترال باعث تنگی نفس می شود؟
یکی از مهم ترین علائم نارسایی میترال، تنگی نفس است.
وقتی خون هنگام انقباض بطن چپ به دهلیز چپ برمی گردد، فشار داخل دهلیز افزایش پیدا می کند.
این افزایش فشار می تواند به عروق موجود در ریه منتقل شود. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، فشار در گردش خون ریوی افزایش می یابد و ممکن است مایع در بافت ریه تجمع پیدا کند.
به همین دلیل، فرد ممکن است ابتدا هنگام ورزش یا بالا رفتن از پله دچار تنگی نفس شود و در مراحل پیشرفته تر حتی هنگام دراز کشیدن یا خواب نیز احساس کمبود هوا داشته باشد.
چرا نارسایی میترال باعث بزرگ شدن قلب می شود؟
در نارسایی میترال، بخشی از خون در هر ضربان به سمت دهلیز چپ برمی گردد.
در نتیجه، دهلیز چپ با حجم بیشتری از خون مواجه می شود و ممکن است به مرور بزرگ شود.
از طرف دیگر، بخشی از خون برگشتی در ضربان بعدی دوباره وارد بطن چپ می شود. بنابراین بطن چپ نیز ممکن است برای مدتی با حجم خون بیشتری کار کند.
اگر این وضعیت شدید و طولانی باشد، ساختار و عملکرد قلب ممکن است به تدریج تغییر کند.
این تغییرات اهمیت زیادی دارند، زیرا در صورت پیشرفت بیماری ممکن است قدرت پمپاژ قلب کاهش پیدا کند.
نارسایی دریچه میترال و تپش قلب چه ارتباطی دارند؟
نارسایی میترال می تواند باعث بزرگ شدن دهلیز چپ شود. بزرگ شدن این حفره قلب می تواند زمینه را برای ایجاد اختلالات ریتمی، به ویژه فیبریلاسیون دهلیزی، فراهم کند.
فیبریلاسیون دهلیزی باعث می شود ضربان قلب نامنظم و گاهی سریع شود.
به همین دلیل فرد مبتلا ممکن است احساس کند قلبش تند می زند، می لرزد یا ضربان آن برای لحظاتی نامنظم شده است.
فیبریلاسیون دهلیزی اهمیت دیگری نیز دارد، زیرا می تواند احتمال تشکیل لخته خون و سکته مغزی را افزایش دهد.
آیا نارسایی دریچه میترال همیشه خطرناک است؟
خیر. شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است.
نارسایی خفیف ممکن است سال ها بدون علامت باقی بماند و فقط نیاز به پیگیری دوره ای داشته باشد.
اما نارسایی شدید، به ویژه اگر درمان نشود، می تواند فشار زیادی به قلب وارد کند و عوارضی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، فشار خون ریوی و نارسایی قلبی ایجاد کند.
بنابراین صرفا شنیدن عبارت «نارسایی دریچه میترال» به معنی یک وضعیت یکسان برای همه افراد نیست. شدت نارسایی، علت ایجاد آن، وضعیت عملکرد قلب و وجود علائم باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
نارسایی دریچه میترال چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص نارسایی دریچه میترال فقط بر اساس وجود تنگی نفس یا تپش قلب انجام نمی شود. این علائم می توانند در بیماری های مختلف قلبی و ریوی دیده شوند و پزشک باید علت اصلی آنها را مشخص کند.
معاینه، بررسی سابقه پزشکی و آزمایش های تصویربرداری در کنار یکدیگر به تشخیص کمک می کنند. در معاینه ممکن است پزشک با گوشی پزشکی صدای غیرطبیعی قلب یا همان سوفل را بشنود. این صدا می تواند به دلیل برگشت خون از بطن چپ به دهلیز چپ ایجاد شود، اما برای تعیین شدت بیماری کافی نیست.
مهم ترین مرحله بعد از معاینه، بررسی ساختار و عملکرد دریچه با روش های تصویربرداری است.
اکو قلب در نارسایی دریچه میترال
اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب اصلی ترین روش بررسی نارسایی دریچه میترال است.
در اکو، پزشک می تواند حرکت لت های دریچه، اندازه حفره های قلب، جهت جریان خون و میزان برگشت خون را بررسی کند.
اکو همچنین اطلاعات مهمی درباره وضعیت بطن چپ و دهلیز چپ ارائه می دهد. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا نارسایی میترال فقط خود دریچه را تحت تاثیر قرار نمی دهد و در صورت ادامه بیماری می تواند باعث تغییر اندازه و عملکرد حفره های قلب شود.
اکو از روی قفسه سینه
اکوی معمولی که از روی قفسه سینه انجام می شود، معمولا اولین بررسی تصویری برای تشخیص نارسایی میترال است.
این روش بدون نیاز به ورود وسیله به بدن انجام می شود و می تواند اطلاعاتی درباره ساختار دریچه و جریان خون در قلب ارائه دهد.
با استفاده از داپلر اکو، پزشک می تواند جریان برگشتی خون از بطن چپ به دهلیز چپ را نیز بررسی کند.
اکو از راه مری
در بعضی شرایط، تصویر اکو از روی قفسه سینه برای بررسی دقیق دریچه کافی نیست.
در این موارد ممکن است پزشک اکو از راه مری یا TEE را درخواست کند.
در این روش، یک پروب مخصوص از طریق مری وارد می شود تا تصاویر دقیق تری از دریچه میترال و ساختارهای اطراف آن به دست آید.
TEE می تواند در بررسی دقیق شکل دریچه و برنامه ریزی برای بعضی روش های ترمیمی یا مداخله ای اهمیت داشته باشد.
شدت نارسایی دریچه میترال چگونه مشخص می شود؟
نارسایی میترال می تواند خفیف، متوسط یا شدید باشد.
اما شدت بیماری فقط با یک عدد یا یک تصویر مشخص نمی شود. پزشک معمولا مجموعه ای از اطلاعات را کنار هم قرار می دهد؛ از جمله میزان برگشت خون، ساختار دریچه، اندازه حفره های قلب، عملکرد بطن چپ، علائم بیمار و تاثیر بیماری بر گردش خون ریوی.
در بعضی ارزیابی های تخصصی، معیارهایی مانند حجم خون برگشتی، درصد خون برگشتی و اندازه دهانه موثر نشت نیز بررسی می شوند.
برای نمونه، در برخی معیارهای مورد استفاده برای نارسایی شدید، حجم برگشتی حدود ۶۰ میلی لیتر یا بیشتر و کسر برگشتی ۵۰ درصد یا بیشتر می تواند در ارزیابی شدت نقش داشته باشد. این اعداد باید در کنار سایر یافته های اکو و شرایط بیمار تفسیر شوند و به تنهایی تشخیص شدت را تعیین نمی کنند.
نارسایی خفیف، متوسط و شدید چه تفاوتی دارند؟
نارسایی خفیف
در نارسایی خفیف، مقدار خون برگشتی معمولا کم است و قلب در بسیاری از افراد می تواند بدون ایجاد علامت قابل توجه با این وضعیت سازگار شود.
ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد و بیماری هنگام انجام اکو به دلایل دیگر کشف شود.
در چنین شرایطی معمولا تمرکز روی پیگیری منظم و بررسی تغییرات دریچه و عملکرد قلب است.
نارسایی متوسط
در نارسایی متوسط، میزان برگشت خون بیشتر است و ممکن است به مرور تغییراتی در دهلیز چپ یا بطن چپ ایجاد شود.
بعضی افراد همچنان بدون علامت هستند، اما برخی دیگر هنگام فعالیت دچار تنگی نفس یا خستگی می شوند.
در این مرحله، پیگیری منظم اهمیت بیشتری پیدا می کند تا مشخص شود بیماری در حال پیشرفت است یا خیر.
نارسایی شدید
در نارسایی شدید، مقدار قابل توجهی از خون در هر ضربان به سمت دهلیز چپ برمی گردد.
اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، فشار بیشتری به قلب وارد می شود و احتمال بروز علائمی مانند تنگی نفس، کاهش توانایی فعالیت، تپش قلب و علائم نارسایی قلبی افزایش پیدا می کند.
در نارسایی شدید، پزشک علاوه بر شدت نشت، عملکرد بطن چپ و وضعیت علائم را نیز برای تصمیم گیری درباره ادامه پیگیری یا مداخله درمانی بررسی می کند.
مراحل نارسایی دریچه میترال چیست؟
پزشکان ممکن است بیماری دریچه ای را در چهار مرحله کلی بررسی کنند.
مرحله A: فرد در معرض خطر ابتلا به بیماری دریچه ای قرار دارد، اما هنوز نارسایی قابل توجهی وجود ندارد.
مرحله B: بیماری در حال پیشرفت است و نارسایی معمولا خفیف تا متوسط است.
مرحله C: نارسایی شدید وجود دارد اما فرد هنوز علائم واضحی ندارد.
مرحله D: نارسایی شدید همراه با علائم است.
این مرحله بندی فقط بر اساس شدت نشت انجام نمی شود و وضعیت دریچه، علائم، عملکرد بطن و تاثیر بیماری بر گردش خون نیز در آن نقش دارند.
نارسایی میترال چه تاثیری روی دهلیز چپ دارد؟
یکی از اتفاقات مهم در نارسایی مزمن میترال، افزایش حجم خونی است که وارد دهلیز چپ می شود.
در هر ضربان، مقداری خون از بطن چپ به دهلیز برمی گردد. این خون در ضربان بعدی دوباره وارد بطن می شود و در نتیجه دهلیز و بطن چپ ممکن است به مرور با حجم بیشتری از خون مواجه شوند.
در صورت ادامه این وضعیت، دهلیز چپ ممکن است بزرگ شود.
بزرگ شدن دهلیز چپ اهمیت دارد، زیرا می تواند زمینه را برای اختلالات ریتم قلب به ویژه فیبریلاسیون دهلیزی فراهم کند.
نارسایی میترال چه تاثیری روی بطن چپ دارد؟
بطن چپ وظیفه دارد خون را به سمت آئورت و سپس سراسر بدن پمپ کند.
در نارسایی میترال، بخشی از خونی که بطن پمپاژ می کند به جای حرکت به سمت آئورت، دوباره وارد دهلیز چپ می شود.
در مراحل اولیه ممکن است بطن چپ با افزایش حجم خون سازگار شود و حتی برای مدتی عملکرد پمپاژ آن طبیعی باقی بماند.
اما در نارسایی شدید و طولانی مدت، این بار اضافی می تواند باعث بزرگ شدن بطن چپ و در برخی بیماران کاهش عملکرد آن شود.
به همین دلیل، پزشک در بررسی های دوره ای فقط به علائم بیمار توجه نمی کند و اندازه و عملکرد بطن چپ را نیز زیر نظر می گیرد.
کسر جهشی قلب در نارسایی میترال چه اهمیتی دارد؟
کسر جهشی یا EF یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی عملکرد بطن چپ است.
در نارسایی میترال، تفسیر EF کمی متفاوت از شرایط عادی است، زیرا بخشی از خون بطن چپ از مسیر کم مقاومت به سمت دهلیز چپ برمی گردد.
به همین دلیل ممکن است EF در ظاهر طبیعی باشد، در حالی که بیماری در حال تاثیر گذاشتن بر عملکرد واقعی بطن باشد.
پزشک معمولا EF را در کنار اندازه بطن چپ، شدت نارسایی، علائم و سایر یافته های اکو بررسی می کند.
این موضوع یکی از دلایلی است که پیگیری دوره ای بیماران مبتلا به نارسایی قابل توجه میترال اهمیت دارد.
نوار قلب در نارسایی میترال چه چیزی را نشان می دهد؟
الکتروکاردیوگرام یا ECG می تواند اطلاعاتی درباره ریتم و فعالیت الکتریکی قلب ارائه کند.
این آزمایش به ویژه زمانی اهمیت پیدا می کند که بیمار دچار تپش قلب یا ضربان نامنظم باشد.
یکی از یافته هایی که ممکن است در بیماران مبتلا به نارسایی میترال دیده شود، فیبریلاسیون دهلیزی است.
البته نوار قلب به تنهایی نمی تواند شدت نارسایی دریچه را مشخص کند و برای بررسی خود دریچه، اکو اهمیت بیشتری دارد.
عکس قفسه سینه در نارسایی میترال چه کاربردی دارد؟
عکس قفسه سینه می تواند اطلاعاتی درباره اندازه قلب و وضعیت ریه ها ارائه دهد.
در بعضی بیماران ممکن است بزرگ شدن قلب یا نشانه هایی از تجمع مایع در ریه دیده شود.
این بررسی به تنهایی برای تشخیص و تعیین شدت نارسایی میترال کافی نیست، اما می تواند در کنار معاینه، ECG و اکو به پزشک کمک کند تا تصویر کامل تری از وضعیت بیمار داشته باشد.
MRI قلب چه زمانی انجام می شود؟
MRI قلب می تواند تصاویر دقیق تری از ساختار و عملکرد قلب ایجاد کند.
در بعضی بیماران که نتیجه اکو کاملا واضح نیست یا پزشک به ارزیابی دقیق تر شدت نارسایی نیاز دارد، MRI می تواند اطلاعات تکمیلی ارائه دهد.
این روش همچنین می تواند برای بررسی اندازه و عملکرد بطن چپ مفید باشد.
البته MRI برای تمام افراد مبتلا به نارسایی میترال ضروری نیست و تصمیم درباره انجام آن به شرایط بیمار و نتیجه بررسی های قبلی بستگی دارد.
تست ورزش در نارسایی میترال چه کاربردی دارد؟
گاهی بیمار در حالت استراحت علامت خاصی ندارد اما هنگام فعالیت دچار تنگی نفس یا خستگی می شود.
در این شرایط ممکن است تست ورزش انجام شود تا واکنش قلب به فعالیت بررسی شود.
در تست ورزش، ضربان قلب، فشار خون، علائم بیمار و عملکرد قلب هنگام افزایش فعالیت بررسی می شود.
این آزمایش می تواند به پزشک کمک کند مشخص کند آیا علائمی که بیمار گزارش می کند در زمان فعالیت ظاهر می شوند و آیا شدت بیماری با علائم فرد هماهنگ است یا خیر.
کاتتریزاسیون قلب در نارسایی میترال
کاتتریزاسیون معمولا اولین آزمایش برای تشخیص نارسایی میترال نیست.
اگر اکو و سایر روش های غیرتهاجمی اطلاعات کافی ارائه نکنند، ممکن است پزشک از کاتتریزاسیون برای بررسی دقیق تر فشارهای داخل قلب یا بررسی عروق کرونر استفاده کند.
در این روش یک کاتتر باریک از طریق رگ وارد بدن می شود و به سمت قلب هدایت می شود.
این روش در بعضی بیمارانی که قرار است تحت مداخله یا جراحی قرار بگیرند نیز می تواند برای بررسی وضعیت عروق قلب مورد استفاده قرار گیرد.
نارسایی میترال چه عوارضی می تواند ایجاد کند؟
شدت و مدت بیماری نقش مهمی در ایجاد عوارض دارد.
نارسایی شدید و درمان نشده می تواند به مرور باعث تغییر ساختار قلب و ایجاد مشکلات دیگری شود.
مهم ترین عوارض احتمالی عبارتند از:
- فیبریلاسیون دهلیزی
- افزایش فشار خون ریوی
- نارسایی قلبی
- بزرگ شدن دهلیز چپ
- بزرگ شدن بطن چپ
- کاهش عملکرد قلب
- افزایش خطر تشکیل لخته در صورت وجود شرایط مستعد کننده
فیبریلاسیون دهلیزی نیز می تواند خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی را افزایش دهد.
چه زمانی نارسایی میترال نیاز به درمان جدی تر دارد؟
تصمیم برای درمان فقط بر اساس وجود نارسایی در گزارش اکو گرفته نمی شود.
پزشک معمولا شدت نارسایی، وجود علائم، وضعیت بطن چپ، اندازه حفره های قلب، علت نارسایی و شرایط کلی بیمار را در کنار هم بررسی می کند.
در بعضی بیماران مبتلا به نارسایی خفیف، تنها پیگیری دوره ای کافی است.
اما در نارسایی شدید، به ویژه زمانی که علائم ایجاد شده یا عملکرد بطن چپ تحت تاثیر قرار گرفته باشد، ممکن است بررسی روش های مداخله ای یا جراحی اهمیت پیدا کند. هدف از مداخله فقط کاهش علائم نیست، بلکه در شرایط مناسب می تواند جلوگیری از آسیب طولانی مدت به قلب نیز باشد.
درمان نارسایی دریچه میترال چگونه انجام می شود؟
درمان نارسایی دریچه میترال به شدت نارسایی، علت بیماری، وجود علائم، وضعیت عملکرد قلب و میزان تاثیر بیماری بر حفره های قلب بستگی دارد.
نارسایی خفیف ممکن است فقط به پیگیری دوره ای نیاز داشته باشد و پزشک با معاینه و اکو وضعیت دریچه را در طول زمان بررسی کند.
اما در نارسایی شدید، به ویژه زمانی که علائم ایجاد شده باشد یا عملکرد بطن چپ تحت تاثیر قرار گرفته باشد، ممکن است درمان جدی تری لازم شود.
روش های درمان می توانند شامل تغییر سبک زندگی، دارو، ترمیم دریچه با جراحی یا روش های کم تهاجمی و در بعضی بیماران تعویض دریچه باشند. (mayoclinic.org)
آیا نارسایی دریچه میترال با دارو درمان می شود؟
داروها معمولا نمی توانند خود دریچه آسیب دیده را ترمیم کنند، اما می توانند علائم و بعضی عوارض بیماری را کنترل کنند.
برای مثال، اگر نارسایی باعث تجمع مایع در بدن یا ریه شده باشد، پزشک ممکن است داروهای ادرارآور تجویز کند.
اگر بیمار فشار خون بالا داشته باشد، کنترل فشار خون اهمیت زیادی دارد، زیرا فشار خون بالا می تواند بار وارد شده بر قلب را افزایش دهد.
در صورت وجود فیبریلاسیون دهلیزی نیز ممکن است برای کنترل ضربان قلب یا کاهش خطر تشکیل لخته، داروهای مناسب تجویز شوند.
نوع دارو و مقدار مصرف آن باید بر اساس وضعیت قلب و بیماری های همراه تعیین شود. (mayoclinic.org)
داروهای ادرارآور
داروهای ادرارآور با افزایش دفع آب و نمک از بدن می توانند به کاهش تجمع مایع کمک کنند.
این داروها ممکن است در بیمارانی که دچار تنگی نفس ناشی از تجمع مایع یا ورم پا هستند، باعث کاهش علائم شوند.
با این حال، مصرف خودسرانه آنها مناسب نیست، زیرا می توانند تعادل آب و املاح بدن را تغییر دهند.
داروهای ضد انعقاد
اگر فرد مبتلا به نارسایی میترال دچار فیبریلاسیون دهلیزی باشد، پزشک ممکن است داروی ضد انعقاد تجویز کند تا خطر تشکیل لخته و سکته مغزی کاهش پیدا کند.
انتخاب دارو به نوع اختلال ریتم، وضعیت دریچه و شرایط فرد بستگی دارد و نباید داروی ضد انعقاد بدون نظر پزشک شروع یا قطع شود. (mayoclinic.org)
چه زمانی ترمیم دریچه میترال انجام می شود؟
اگر نارسایی شدید باشد و نیاز به مداخله وجود داشته باشد، پزشک ممکن است ابتدا بررسی کند که آیا امکان ترمیم دریچه وجود دارد یا خیر.
در ترمیم، دریچه اصلی فرد حفظ می شود و قسمت آسیب دیده آن اصلاح می شود تا لت ها بتوانند دوباره به شکل مناسب روی یکدیگر قرار بگیرند.
ترمیم ممکن است با روش های مختلفی انجام شود. برای مثال، جراح می تواند قسمت آسیب دیده لت را اصلاح کند، طناب های نگهدارنده دریچه را ترمیم یا جایگزین کند یا حلقه اطراف دریچه را با استفاده از یک حلقه مخصوص تقویت کند.
در بسیاری از مواردی که ترمیم امکان پذیر باشد، حفظ دریچه طبیعی می تواند از تعویض کامل آن جلوگیری کند. (mayoclinic.org)
ترمیم دریچه میترال با جراحی چگونه انجام می شود؟
روش جراحی به نوع آسیب دریچه بستگی دارد.
در بعضی بیماران، جراح بخشی از بافت اضافی دریچه را اصلاح می کند تا لت ها بهتر بسته شوند.
در برخی موارد، طناب های نگهدارنده دریچه که آسیب دیده اند ترمیم یا جایگزین می شوند.
گاهی نیز حلقه اطراف دریچه که به آن آنولوس گفته می شود با یک حلقه مصنوعی تقویت می شود. این کار می تواند به حفظ شکل مناسب دریچه و بسته شدن بهتر آن کمک کند.
جراحی ممکن است به صورت جراحی باز یا در بعضی مراکز با روش های کم تهاجمی انجام شود. انتخاب روش به نوع بیماری، شرایط فرد و تجربه تیم درمان بستگی دارد. (mayoclinic.org)
روش TEER برای نارسایی دریچه میترال چیست؟
در بعضی بیماران مبتلا به نارسایی شدید میترال، به ویژه افرادی که خطر جراحی برای آنها بالا است، ممکن است یک روش کم تهاجمی به نام ترمیم لبه به لبه از راه کاتتر یا TEER مطرح شود.
در این روش، پزشک به جای باز کردن قفسه سینه، یک کاتتر را از طریق رگ به سمت قلب هدایت می کند.
در انتهای کاتتر وسیله ای قرار دارد که به لت های دریچه متصل می شود و کمک می کند آنها بهتر روی هم قرار بگیرند.
هدف این روش کاهش مقدار خونی است که از دریچه به عقب برمی گردد.
TEER برای همه بیماران مناسب نیست و مناسب بودن آن به شدت نارسایی، نوع بیماری، شکل دریچه و خطر جراحی بستگی دارد. (heart.org)
چه زمانی تعویض دریچه میترال لازم می شود؟
اگر دریچه به شدت آسیب دیده باشد و امکان ترمیم مناسب وجود نداشته باشد، ممکن است تعویض دریچه پیشنهاد شود.
در این روش دریچه آسیب دیده برداشته شده و یک دریچه مصنوعی یا بافتی جایگزین آن می شود.
نوع دریچه به عوامل مختلفی مانند سن، شرایط پزشکی، احتمال مصرف طولانی مدت داروهای ضد انعقاد و نظر تیم درمان بستگی دارد. (mayoclinic.org)
دریچه مکانیکی بهتر است یا دریچه بافتی؟
دریچه های مکانیکی دوام بالایی دارند، اما معمولا فرد باید برای مدت طولانی یا مادام العمر داروی ضد انعقاد مصرف کند تا خطر تشکیل لخته روی دریچه کاهش پیدا کند.
دریچه های بافتی معمولا از بافت حیوانی ساخته می شوند و نیاز به درمان ضد انعقادی مادام العمر فقط به دلیل خود دریچه ندارند، اما ممکن است با گذشت زمان فرسوده شوند.
بنابراین انتخاب نوع دریچه یک تصمیم کاملا فردی است و پزشک عواملی مانند سن، شرایط پزشکی، خطر لخته و خونریزی و امکان مصرف منظم دارو را در نظر می گیرد. (mayoclinic.org)
آیا بعد از درمان نارسایی میترال نیاز به اکو وجود دارد؟
بله. حتی بعد از ترمیم یا تعویض دریچه، پیگیری منظم اهمیت دارد.
اکو می تواند نشان دهد دریچه تا چه اندازه درست کار می کند، آیا دوباره نشت ایجاد شده یا خیر و عملکرد بطن چپ چگونه است.
اگر فرد دریچه مصنوعی داشته باشد، بررسی های دوره ای برای ارزیابی عملکرد آن اهمیت بیشتری پیدا می کند.
زمان انجام اکو برای همه افراد یکسان نیست و پزشک بر اساس نوع درمان، وضعیت دریچه و شرایط قلب برنامه پیگیری را مشخص می کند.
بعد از ترمیم دریچه میترال چه مراقبت هایی لازم است؟
بعد از درمان، هدف فقط برطرف شدن نشت دریچه نیست. وضعیت کلی قلب نیز باید در طول زمان بررسی شود.
بیمار ممکن است لازم باشد موارد زیر را طبق نظر پزشک پیگیری کند:
- فشار خون
- ضربان و ریتم قلب
- عملکرد بطن چپ
- وضعیت دریچه ترمیم شده
- علائم تنگی نفس
- ورم پاها
- وزن بدن
- داروهای تجویز شده
- نتیجه اکوهای دوره ای
اگر پزشک داروی ضد انعقاد یا داروی دیگری تجویز کرده باشد، مصرف منظم آن اهمیت زیادی دارد.
فعالیت بدنی بعد از درمان نارسایی میترال
میزان فعالیت بدنی بعد از درمان به نوع درمان و وضعیت قلب بستگی دارد.
ممکن است در روزها یا هفته های اول بعد از جراحی محدودیت هایی برای فعالیت وجود داشته باشد و سپس فعالیت به تدریج افزایش پیدا کند.
بعد از مشخص شدن وضعیت قلب، بسیاری از بیماران می توانند با برنامه مناسب به فعالیت های روزمره و ورزشی بازگردند.
با این حال، شروع ورزش سنگین بدون نظر پزشک مناسب نیست، به ویژه اگر هنوز علائمی مانند تنگی نفس، سرگیجه یا تپش قلب وجود داشته باشد.
تغذیه در نارسایی دریچه میترال
هیچ ماده غذایی نمی تواند دریچه آسیب دیده را ترمیم کند، اما تغذیه مناسب به سلامت قلب کمک می کند.
کاهش مصرف نمک می تواند برای افرادی که دچار تجمع مایع یا نارسایی قلبی هستند اهمیت داشته باشد.
همچنین بهتر است مصرف غذاهای بسیار شور، چربی های ناسالم و غذاهای فوق فرآوری شده محدود شود.
مصرف سبزیجات، میوه ها، غلات کامل، حبوبات، پروتئین های مناسب و چربی های مفید می تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای قلب باشد.
اگر بیمار داروهای خاصی مانند داروهای ضد انعقاد مصرف می کند، باید درباره محدودیت های غذایی احتمالی با پزشک یا داروساز مشورت کند.
آیا نارسایی دریچه میترال دوباره برمی گردد؟
این موضوع به علت نارسایی و نوع درمان بستگی دارد.
اگر دریچه ترمیم شده باشد، ممکن است در برخی افراد با گذشت زمان دوباره نشت ایجاد شود.
در بیماری هایی مانند پرولاپس، بیماری روماتیسمی یا برخی بیماری های ساختاری، احتمال تغییر دوباره عملکرد دریچه وجود دارد.
به همین دلیل، حتی پس از یک ترمیم موفق، پیگیری دوره ای اهمیت دارد.
در افرادی که دریچه تعویض شده نیز باید عملکرد دریچه مصنوعی در طول زمان بررسی شود.
چه زمانی نارسایی دریچه میترال اورژانسی است؟
برخی علائم می توانند نشان دهنده بدتر شدن ناگهانی وضعیت قلب باشند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی داشته باشند.
این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تنگی نفس شدید و ناگهانی
- احساس خفگی یا ناتوانی در نفس کشیدن
- درد یا فشار شدید در قفسه سینه
- غش یا از دست دادن هوشیاری
- تپش قلب شدید همراه با ضعف یا سرگیجه
- ورم شدید و ناگهانی پاها
- سرفه همراه با خون
- ضعف یا بی حسی ناگهانی یک طرف بدن
- اختلال ناگهانی در صحبت کردن
به خصوص علائم عصبی ناگهانی مانند اختلال تکلم یا ضعف یک طرف بدن می توانند نشانه سکته مغزی باشند و نیاز به دریافت فوری خدمات اورژانسی دارند.
آیا نارسایی دریچه میترال قابل پیشگیری است؟
همه موارد نارسایی میترال قابل پیشگیری نیستند، زیرا بعضی موارد به مشکلات ساختاری یا مادرزادی مربوط می شوند.
با این حال، کنترل فشار خون، درمان مناسب بیماری های قلبی، مراقبت از سلامت قلب و درمان سریع بعضی عفونت ها می تواند به کاهش برخی عوامل آسیب رسان به قلب کمک کند.
افرادی که سابقه بیماری دریچه ای دارند نیز بهتر است طبق برنامه پزشک تحت نظر باشند تا تغییرات دریچه در مراحل اولیه شناسایی شوند.
سخن نهایی
نارسایی دریچه میترال زمانی ایجاد می شود که دریچه بین دهلیز چپ و بطن چپ نتواند به طور کامل بسته شود و بخشی از خون هنگام انقباض قلب به سمت دهلیز چپ برگردد.
این بیماری می تواند خفیف و بدون علامت باشد، اما نارسایی شدید و طولانی مدت ممکن است باعث بزرگ شدن دهلیز و بطن چپ، فیبریلاسیون دهلیزی، افزایش فشار ریه و نارسایی قلبی شود.
تشخیص دقیق بیماری معمولا با اکو قلب انجام می شود و پزشک با بررسی میزان برگشت خون، وضعیت دریچه، اندازه حفره های قلب و عملکرد بطن چپ، شدت بیماری را مشخص می کند.
درمان نیز برای همه بیماران یکسان نیست. برخی افراد فقط به پیگیری منظم نیاز دارند، در حالی که در نارسایی شدید ممکن است دارو، ترمیم دریچه، روش های کم تهاجمی مانند TEER یا تعویض دریچه لازم باشد.
هرچه بیماری و تغییرات قلبی زودتر شناسایی شوند، امکان برنامه ریزی مناسب برای پیگیری و درمان بیشتر خواهد بود. بنابراین وجود علائم جدید مانند تنگی نفس، خستگی غیرعادی، تپش قلب یا کاهش توانایی فعالیت را نباید نادیده گرفت.
سوالات متداول
آیا نارسایی دریچه میترال خطرناک است؟
شدت بیماری اهمیت زیادی دارد. نارسایی خفیف ممکن است سال ها بدون علامت باقی بماند، اما نارسایی شدید و درمان نشده می تواند باعث تغییر ساختار قلب، اختلال ریتم، فشار خون ریوی و نارسایی قلبی شود.
آیا نارسایی دریچه میترال با دارو خوب می شود؟
داروها معمولا خود دریچه را ترمیم نمی کنند، اما می توانند علائم و عوارض بیماری را کنترل کنند. در برخی بیماران مبتلا به نارسایی شدید ممکن است ترمیم یا تعویض دریچه لازم باشد.
آیا نارسایی میترال باعث تپش قلب می شود؟
بله. تغییرات ایجاد شده در دهلیز چپ می تواند احتمال فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش دهد. این اختلال ریتم می تواند باعث تپش قلب یا احساس ضربان نامنظم شود.
آیا نارسایی دریچه میترال نیاز به جراحی دارد؟
نه در همه افراد. نارسایی خفیف ممکن است فقط به پیگیری نیاز داشته باشد. در نارسایی شدید، وجود علائم یا ایجاد تغییر در عملکرد قلب ممکن است باعث شود پزشک ترمیم یا تعویض دریچه را بررسی کند.
ترمیم دریچه میترال بهتر است یا تعویض آن؟
انتخاب روش به نوع و شدت آسیب دریچه بستگی دارد. اگر امکان ترمیم مناسب وجود داشته باشد، پزشکان معمولا حفظ دریچه طبیعی را در نظر می گیرند. اگر ترمیم امکان پذیر نباشد، تعویض دریچه می تواند مطرح شود.
آیا بعد از درمان نارسایی میترال باید همیشه تحت نظر پزشک بود؟
بله. حتی بعد از یک درمان موفق، پیگیری دوره ای برای بررسی عملکرد دریچه، وضعیت قلب و احتمال برگشت نارسایی اهمیت دارد.
منبع
Mayo Clinic – Mitral valve regurgitation
American Heart Association – Mitral Valve Regurgitation
Cleveland Clinic – Mitral Valve Regurgitation
American Heart Association – Options for Heart Valve Repair
American College of Cardiology – Valvular Heart Disease Guidelines