قلب و کلیه دو عضو مهم بدن هستند که عملکرد آنها ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارد. قلب خون را در سراسر بدن به گردش درمی آورد و کلیه ها با تصفیه خون، دفع مواد زائد و تنظیم آب و املاح به حفظ تعادل بدن کمک می کنند.
به همین دلیل، وقتی عملکرد کلیه برای مدت طولانی دچار مشکل می شود، اثرات آن فقط به سیستم ادراری محدود نمی ماند و می تواند سلامت قلب و عروق را نیز تحت تاثیر قرار دهد. از طرف دیگر، بعضی بیماری های قلبی هم می توانند جریان خون کلیه را کاهش دهند و باعث بدتر شدن عملکرد آن شوند.
این ارتباط به ویژه در بیماری مزمن کلیه اهمیت دارد. بیماری مزمن کلیه ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشد، اما با کاهش عملکرد کلیه، احتمال بروز مشکلاتی مانند فشار خون بالا، کم خونی، اختلالات مواد معدنی و بیماری های قلبی عروقی افزایش پیدا می کند.
کلیه چه ارتباطی با قلب دارد؟
قلب و کلیه در تنظیم گردش خون و تعادل مایعات بدن با یکدیگر همکاری می کنند.
قلب خون را با فشار مشخصی به کلیه ها می رساند. کلیه ها نیز با تصفیه خون و تنظیم میزان آب، سدیم و سایر مواد موجود در بدن، روی حجم خون و فشار وارد شده به عروق تاثیر می گذارند.
اگر کلیه ها نتوانند آب و سدیم اضافی را به خوبی دفع کنند، مایع بیشتری در بدن باقی می ماند. افزایش حجم مایع می تواند باعث بالا رفتن فشار خون و افزایش بار کاری قلب شود.
از طرف دیگر، اگر قلب نتواند خون را به اندازه کافی به کلیه ها برساند، عملکرد کلیه نیز ممکن است کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، بیماری قلبی و بیماری کلیه در بسیاری از افراد همزمان دیده می شوند و گاهی بدتر شدن یکی می تواند وضعیت دیگری را نیز دشوارتر کند.
بیماری مزمن کلیه چیست؟
بیماری مزمن کلیه یا CKD به شرایطی گفته می شود که در آن کلیه ها برای مدت طولانی دچار آسیب یا کاهش عملکرد هستند.
این بیماری می تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. دیابت و فشار خون بالا از مهم ترین عوامل ایجاد بیماری مزمن کلیه هستند. بیماری های قلبی، بعضی بیماری های ارثی، آسیب حاد کلیه و برخی مشکلات دیگر نیز می توانند در ایجاد یا پیشرفت بیماری کلیه نقش داشته باشند.
یکی از مشکلات بیماری مزمن کلیه این است که ممکن است فرد در مراحل ابتدایی هیچ علامت مشخصی نداشته باشد. به همین دلیل، گاهی بیماری کلیه زمانی تشخیص داده می شود که عملکرد کلیه به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است.
بیماری کلیه چگونه روی قلب اثر می گذارد؟
وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، چند تغییر در بدن اتفاق می افتد که می توانند برای قلب و عروق مهم باشند.
مهم ترین این تغییرات عبارتند از:
- افزایش فشار خون
- تجمع آب و نمک در بدن
- ایجاد یا تشدید کم خونی
- تغییر سطح پتاسیم و سایر املاح
- اختلال در تعادل کلسیم و فسفر
- افزایش التهاب در بدن
- تغییر وضعیت عروق و افزایش سفتی آنها
- افزایش احتمال بیماری های قلبی و عروقی
بنابراین تاثیر بیماری کلیه بر قلب معمولا فقط از یک مسیر اتفاق نمی افتد. مجموعه ای از تغییرات می توانند به مرور زمان فشار بیشتری به قلب و عروق وارد کنند.
فشار خون بالا؛ مهم ترین ارتباط کلیه و قلب
یکی از مهم ترین ارتباط های بین بیماری کلیه و قلب، فشار خون بالا است.
کلیه ها نقش مهمی در تنظیم فشار خون دارند. زمانی که عملکرد آنها کاهش پیدا می کند، دفع سدیم و آب ممکن است دچار اختلال شود. این وضعیت می تواند باعث افزایش حجم مایعات بدن و در نتیجه افزایش فشار خون شود.
از طرف دیگر، فشار خون بالا خودش می تواند به عروق ظریف داخل کلیه آسیب بزند و عملکرد کلیه را به مرور کاهش دهد.
به این ترتیب یک چرخه ایجاد می شود:
آسیب کلیه → افزایش فشار خون → آسیب بیشتر به عروق و کلیه → افزایش بیشتر فشار خون
این چرخه یکی از دلایلی است که کنترل فشار خون در افراد مبتلا به بیماری کلیه اهمیت زیادی دارد.
آیا بیماری کلیه می تواند باعث نارسایی قلبی شود؟
بیماری مزمن کلیه با افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی، از جمله نارسایی قلبی، ارتباط دارد.
یکی از دلایل این ارتباط، افزایش فشار خون و تجمع مایع در بدن است. وقتی آب اضافی در بدن باقی می ماند، حجم خونی که قلب باید جابه جا کند افزایش پیدا می کند. در نتیجه فشار بیشتری به قلب وارد می شود.
اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است ساختار و عملکرد قلب تحت تاثیر قرار بگیرد.
البته بیماری کلیه به این معنی نیست که فرد حتما دچار نارسایی قلبی خواهد شد. عوامل دیگری مانند سن، فشار خون، دیابت، چربی خون، وزن، سابقه بیماری قلبی و وضعیت عروق نیز در خطر نارسایی قلبی نقش دارند.
تجمع آب در بدن چه تاثیری روی قلب دارد؟
یکی از وظایف کلیه، دفع آب اضافی بدن است. وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، ممکن است مقداری از مایع در بدن باقی بماند.
تجمع مایع می تواند باعث ورم پاها و مچ پا، افزایش وزن در مدت کوتاه و احساس سنگینی شود. در موارد شدیدتر، مایع می تواند در ریه ها نیز تجمع پیدا کند و باعث تنگی نفس شود.
از نظر قلبی، افزایش حجم مایعات به این معنی است که قلب باید حجم بیشتری از خون را در گردش نگه دارد.
اگر فرد از قبل نارسایی قلبی داشته باشد، تجمع مایع می تواند وضعیت او را دشوارتر کند. به همین دلیل، تغییرات سریع وزن، افزایش ورم پا یا تشدید تنگی نفس در فردی که بیماری کلیه یا قلب دارد، موضوعی است که باید جدی گرفته شود.
بیماری کلیه و گرفتگی رگ قلب
بیماری مزمن کلیه با افزایش خطر بیماری های عروق کرونر نیز ارتباط دارد.
این موضوع فقط به فشار خون مربوط نمی شود. افراد مبتلا به بیماری کلیه ممکن است همزمان با عواملی مانند دیابت، اختلال چربی خون، التهاب مزمن و تغییرات عروقی مواجه باشند.
همچنین در مراحل پیشرفته تر بیماری کلیه، اختلالات مربوط به کلسیم و فسفر می توانند روی سلامت عروق تاثیر بگذارند.
در نتیجه، بیماری کلیه می تواند در کنار سایر عوامل خطر، شرایطی ایجاد کند که احتمال بیماری عروقی و قلبی افزایش پیدا کند.
آیا بیماری کلیه باعث تپش قلب می شود؟
بعضی عوارض بیماری کلیه می توانند روی ریتم قلب تاثیر بگذارند.
یکی از مهم ترین موارد، تغییر سطح پتاسیم خون است. کلیه ها نقش مهمی در تنظیم پتاسیم دارند و وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، ممکن است سطح این ماده در خون افزایش یا در شرایط خاصی دچار تغییر شود.
پتاسیم برای عملکرد طبیعی سلول های قلبی ضروری است و تغییر قابل توجه سطح آن می تواند ریتم قلب را تحت تاثیر قرار دهد.
به همین دلیل، تپش قلب یا احساس ضربان نامنظم در فرد مبتلا به بیماری کلیه نباید صرفا به استرس یا خستگی نسبت داده شود و در صورت تکرار یا همراهی با علائم دیگر، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
کم خونی ناشی از بیماری کلیه چه تاثیری بر قلب دارد؟
کلیه سالم در تولید هورمونی به نام اریتروپویتین نقش دارد. این هورمون به مغز استخوان کمک می کند گلبول قرمز تولید کند.
در بیماری مزمن کلیه، تولید این هورمون ممکن است کاهش پیدا کند و در نتیجه کم خونی ایجاد شود.
وقتی تعداد گلبول های قرمز یا میزان هموگلوبین کاهش پیدا می کند، اکسیژن کمتری به بافت ها می رسد. بدن برای جبران این وضعیت ممکن است ضربان قلب و میزان کار قلب را افزایش دهد.
کم خونی شدید یا طولانی مدت می تواند برای قلب مشکل ساز باشد، به ویژه در فردی که از قبل بیماری قلبی دارد.
بنابراین در بیماری کلیه، بررسی کم خونی فقط برای کنترل علائم خستگی اهمیت ندارد و می تواند بخشی از مراقبت از سلامت قلب نیز باشد.
بیماری کلیه و فشار روی عروق
بیماری مزمن کلیه می تواند با تغییراتی در عملکرد عروق همراه باشد. عروق ممکن است انعطاف پذیری طبیعی خود را تا حدی از دست بدهند و شرایط برای افزایش فشار خون و بیماری های قلبی عروقی فراهم شود.
از طرف دیگر، فشار خون بالا نیز می تواند به عروق کلیه و سایر اندام ها آسیب بزند.
به همین دلیل، سلامت کلیه و سلامت عروق را نمی توان کاملا جدا از یکدیگر در نظر گرفت.
چه کسانی بیشتر در معرض ارتباط بیماری کلیه و قلب هستند؟
احتمال همزمانی بیماری های کلیه و قلب در بعضی افراد بیشتر است.
عوامل مهم شامل موارد زیر هستند:
- دیابت
- فشار خون بالا
- اضافه وزن و چاقی
- سابقه بیماری قلبی
- نارسایی قلبی
- سن بالاتر
- سابقه خانوادگی بیماری کلیه
- سیگار و مصرف دخانیات
- اختلالات چربی خون
- سابقه آسیب حاد کلیه
وجود چند عامل از این موارد می تواند اهمیت بررسی منظم سلامت کلیه و قلب را بیشتر کند.
نکته مهم این است که بسیاری از افراد در مراحل اولیه بیماری کلیه علامت مشخصی ندارند. بنابراین نداشتن درد یا مشکل ادراری همیشه به معنی سالم بودن کلیه ها نیست.
آیا بیماری قلبی هم می تواند به کلیه آسیب بزند؟
ارتباط قلب و کلیه یک طرفه نیست.
اگر قلب نتواند خون را به اندازه کافی پمپاژ کند، جریان خون و فشار مناسب برای عملکرد کلیه ممکن است کاهش پیدا کند. در نارسایی قلبی، تغییرات هورمونی و تجمع مایعات نیز می توانند عملکرد کلیه را تحت تاثیر قرار دهند.
به همین دلیل ممکن است در یک فرد، ابتدا بیماری قلبی ایجاد شود و سپس عملکرد کلیه کاهش پیدا کند یا برعکس، بیماری کلیه زمینه را برای مشکلات قلبی فراهم کند.
این ارتباط دوطرفه باعث شده است که در پزشکی، سلامت قلب و کلیه تا حد زیادی در کنار یکدیگر بررسی شوند.
چه علائمی در بیماری کلیه می توانند نشانه درگیری قلب باشند؟
بعضی علائم می توانند نشان دهند که وضعیت قلب و گردش خون نیز نیاز به بررسی دارد، به ویژه اگر فرد از قبل بیماری کلیه داشته باشد.
این علائم شامل موارد زیر هستند:
- تنگی نفس جدید یا تشدید شونده
- ورم پا و مچ پا
- افزایش سریع وزن به دلیل تجمع مایع
- درد یا فشار در قفسه سینه
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- خستگی شدید و غیرعادی
- کاهش تحمل فعالیت
- سرگیجه یا ضعف
- تنگی نفس هنگام دراز کشیدن
البته این علائم اختصاصی بیماری قلبی نیستند و ممکن است دلایل دیگری داشته باشند. اما در فرد مبتلا به بیماری کلیه، بررسی علت آنها اهمیت بیشتری پیدا می کند.
بیماری کلیه چگونه به قلب آسیب می زند؟
ارتباط کلیه و قلب یک ارتباط یک طرفه نیست. کلیه ها برای تصفیه خون، تنظیم آب و املاح بدن و کمک به کنترل فشار خون فعالیت می کنند و قلب نیز خون و اکسیژن مورد نیاز کلیه ها را تامین می کند.
وقتی عملکرد کلیه برای مدت طولانی کاهش پیدا می کند، تغییرات مختلفی در بدن ایجاد می شود که می توانند روی قلب و عروق اثر بگذارند.
برای مثال، بیماری مزمن کلیه می تواند با افزایش فشار خون، تجمع مایعات، کم خونی، اختلال در تعادل کلسیم و فسفر و تغییرات عروقی همراه شود. مجموعه این عوامل می تواند فشار بیشتری بر قلب وارد کند.
به همین دلیل، بیماری کلیه و بیماری قلبی معمولا باید همزمان مورد توجه قرار بگیرند.
چرا فشار خون در بیماری کلیه بالا می رود؟
یکی از مهم ترین ارتباط های میان کلیه و قلب، فشار خون است.
کلیه های سالم به تنظیم مقدار آب و سدیم بدن کمک می کنند و در تنظیم فشار خون نیز نقش دارند. وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، بدن ممکن است نتواند مقدار آب و نمک را به خوبی تنظیم کند.
در نتیجه، حجم مایع داخل عروق افزایش پیدا می کند و فشار بیشتری به دیواره رگ ها وارد می شود.
از طرف دیگر، بیماری کلیه می تواند سیستم های هورمونی و عروقی دخیل در کنترل فشار خون را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
بنابراین ممکن است یک چرخه ایجاد شود:
اختلال عملکرد کلیه → افزایش فشار خون → آسیب بیشتر به عروق و کلیه → افزایش بیشتر فشار خون
این چرخه یکی از دلایلی است که کنترل فشار خون در افراد مبتلا به بیماری کلیه اهمیت زیادی دارد.
فشار خون بالا چگونه همزمان به کلیه و قلب آسیب می زند؟
فشار خون بالا فقط یک عدد بالاتر از حد طبیعی نیست. اگر برای مدت طولانی کنترل نشود، می تواند به دیواره رگ ها آسیب وارد کند.
رگ های خونی کلیه نیز از این آسیب در امان نیستند. آسیب عروقی می تواند عملکرد کلیه را به مرور کاهش دهد.
از طرف دیگر، فشار خون بالا قلب را نیز مجبور می کند در برابر مقاومت بیشتری خون را به سراسر بدن پمپاژ کند.
در طول زمان این فشار اضافی می تواند باعث ضخیم شدن عضله قلب، به ویژه بطن چپ، شود. اگر فشار خون و بیماری زمینه ای ادامه پیدا کنند، عملکرد قلب ممکن است به تدریج دچار مشکل شود.
به همین دلیل، فشار خون بالا یکی از مهم ترین نقاط مشترک میان بیماری قلبی و بیماری کلیه محسوب می شود.
بیماری مزمن کلیه و نارسایی قلبی چه ارتباطی دارند؟
افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه بیشتر در معرض بیماری های قلبی عروقی قرار دارند و نارسایی قلبی نیز یکی از مشکلاتی است که ممکن است در این افراد دیده شود.
یکی از دلایل آن تجمع مایع در بدن است.
وقتی کلیه نتواند آب و نمک اضافی را به اندازه کافی دفع کند، حجم مایعات بدن افزایش پیدا می کند. این افزایش حجم می تواند فشار بیشتری به قلب وارد کند.
در فردی که قلب سالمی دارد، بدن ممکن است برای مدتی بتواند این تغییر را جبران کند. اما در فردی که عملکرد قلب از قبل کاهش یافته است، افزایش حجم مایعات می تواند علائمی مانند تنگی نفس و ورم پاها را تشدید کند.
به همین دلیل، ورم مچ پا یا تنگی نفس در فرد مبتلا به بیماری کلیه همیشه نباید فقط به کلیه نسبت داده شود. گاهی قلب نیز در ایجاد این علائم نقش دارد.
تجمع مایعات چگونه روی قلب اثر می گذارد؟
کلیه ها یکی از مهم ترین اندام ها برای تنظیم مقدار مایعات بدن هستند.
اگر عملکرد آنها کاهش پیدا کند، آب و سدیم ممکن است در بدن باقی بمانند. در نتیجه حجم خون و مایع موجود در عروق افزایش پیدا می کند.
این وضعیت می تواند باعث شود قلب برای جابه جا کردن حجم بیشتری از خون کار کند.
علائم احتمالی تجمع مایعات می توانند شامل موارد زیر باشند:
- ورم پا و مچ پا
- افزایش سریع وزن به دلیل تجمع مایع
- احساس سنگینی بدن
- تنگی نفس
- بدتر شدن تنگی نفس هنگام دراز کشیدن
- بیدار شدن شبانه به دلیل تنگی نفس
البته این علائم اختصاصی نیستند و می توانند دلایل مختلفی داشته باشند. در فرد مبتلا به بیماری کلیه، بررسی همزمان وضعیت قلب و کلیه اهمیت بیشتری پیدا می کند.
کم خونی ناشی از بیماری کلیه چه تاثیری بر قلب دارد؟
یکی دیگر از ارتباط های مهم میان بیماری کلیه و قلب، کم خونی است.
کلیه های سالم هورمونی به نام اریتروپویتین تولید می کنند که به بدن برای ساخت گلبول قرمز کمک می کند. در بیماری مزمن کلیه، به ویژه در مراحل پیشرفته تر، تولید این هورمون ممکن است کاهش پیدا کند و کم خونی ایجاد شود.
وقتی تعداد گلبول های قرمز یا میزان هموگلوبین کاهش پیدا می کند، اکسیژن کمتری به بافت های بدن منتقل می شود.
در چنین شرایطی قلب ممکن است برای تامین نیاز بدن مجبور شود بیشتر کار کند.
اگر کم خونی شدید یا طولانی مدت باشد، این افزایش فشار کاری می تواند برای فردی که از قبل بیماری قلبی دارد اهمیت بیشتری داشته باشد.
کم خونی همچنین می تواند باعث خستگی، ضعف، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت شود؛ علائمی که بعضی از آنها با علائم بیماری قلبی نیز شباهت دارند.
اختلال کلسیم و فسفر چه ارتباطی با قلب دارد؟
با پیشرفت بیماری مزمن کلیه، تنظیم بعضی مواد معدنی در بدن ممکن است دچار اختلال شود.
کلیه ها در تنظیم تعادل مواد معدنی مانند فسفر و کلسیم نقش دارند. وقتی عملکرد آنها کاهش پیدا می کند، ممکن است سطح این مواد از حالت طبیعی خارج شود.
این تغییرات می توانند در سلامت استخوان و عروق نیز تاثیر داشته باشند.
در برخی افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، اختلالات مربوط به کلسیم و فسفر با افزایش احتمال رسوب مواد معدنی در دیواره رگ ها ارتباط دارند. سخت تر شدن و کاهش انعطاف پذیری رگ ها می تواند برای سلامت قلب و عروق مشکل ساز باشد.
به همین دلیل، در بیماری مزمن کلیه فقط میزان کراتینین و عملکرد تصفیه کلیه اهمیت ندارد و پزشک ممکن است وضعیت مواد معدنی و سایر عوارض بیماری را نیز بررسی کند.
آیا بیماری کلیه باعث گرفتگی رگ قلب می شود؟
بیماری کلیه می تواند با افزایش خطر بیماری های عروق کرونر همراه باشد، اما نمی توان گفت هر فرد مبتلا به بیماری کلیه حتما دچار گرفتگی رگ قلب می شود.
در بسیاری از بیماران کلیوی، چند عامل خطر همزمان وجود دارد؛ برای مثال فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، اضافه وزن یا کم تحرکی.
از طرف دیگر، خود بیماری مزمن کلیه نیز با تغییراتی همراه است که می توانند سلامت عروق را تحت تاثیر قرار دهند.
به همین دلیل، خطر بیماری قلبی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه می تواند بیشتر از جمعیت عمومی باشد؛ به خصوص زمانی که بیماری کلیه پیشرفته تر شده باشد.
بیماری کلیه و کلسترول بالا
اختلالات چربی خون نیز می توانند در ارتباط میان کلیه و قلب نقش داشته باشند.
کلسترول بالا، به ویژه افزایش کلسترول LDL، می تواند به تشکیل پلاک در دیواره رگ ها کمک کند. این پلاک ها ممکن است به مرور باعث تنگ شدن عروق شوند.
در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، بررسی وضعیت چربی خون اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا این افراد ممکن است همزمان چند عامل خطر قلبی داشته باشند.
بنابراین ارزیابی سلامت قلب در بیماری کلیه فقط به فشار خون محدود نمی شود و پزشک ممکن است مواردی مانند چربی خون، قند خون، وزن و سابقه بیماری قلبی را نیز در نظر بگیرد.
آیا بیماری کلیه می تواند باعث تپش قلب شود؟
خود بیماری کلیه همیشه مستقیما باعث تپش قلب نمی شود، اما برخی عوارض آن می توانند روی ریتم قلب اثر بگذارند.
یکی از موارد مهم، اختلال در سطح پتاسیم خون است.
کلیه ها نقش مهمی در دفع پتاسیم اضافی دارند. اگر عملکرد کلیه کاهش پیدا کند، در بعضی افراد سطح پتاسیم خون می تواند افزایش پیدا کند.
پتاسیم برای عملکرد طبیعی سلول های قلبی ضروری است و تغییر قابل توجه سطح آن می تواند روی ریتم قلب اثر بگذارد.
به همین دلیل، در بیماری کلیه بررسی آزمایش های خون و سطح الکترولیت ها اهمیت زیادی دارد.
اگر فرد مبتلا به بیماری کلیه دچار تپش قلب جدید، ضربان نامنظم، ضعف شدید، درد قفسه سینه یا تنگی نفس شود، نباید آن را صرفا به بیماری کلیه نسبت دهد و ممکن است به ارزیابی پزشکی نیاز داشته باشد.
آیا نارسایی کلیه می تواند باعث آریتمی شود؟
در مراحل پیشرفته بیماری کلیه، تغییرات مختلفی ممکن است روی سیستم الکتریکی قلب اثر بگذارند.
اختلالات پتاسیم و سایر الکترولیت ها، تجمع مواد زائد در بدن و تغییرات متابولیک می توانند شرایط قلب را تحت تاثیر قرار دهند.
این موضوع به ویژه در افرادی که دچار نارسایی شدید کلیه هستند یا تحت دیالیز قرار می گیرند اهمیت بیشتری دارد.
با این حال، هر تپش قلب در فرد مبتلا به بیماری کلیه به معنی آریتمی خطرناک نیست. برای تشخیص نوع اختلال ریتم ممکن است بررسی هایی مانند نوار قلب یا پایش طولانی مدت ضربان قلب لازم باشد.
چرا بیماری قلبی می تواند به کلیه هم آسیب بزند؟
رابطه قلب و کلیه دوطرفه است.
اگر قلب نتواند خون کافی را به اندام ها برساند، جریان خون ورودی به کلیه نیز ممکن است کاهش پیدا کند. در نارسایی قلبی، این مسئله می تواند عملکرد کلیه را تحت تاثیر قرار دهد.
از طرف دیگر، وقتی کلیه دچار اختلال می شود، افزایش مایعات، فشار خون بالا و تغییرات مواد معدنی می توانند فشار بیشتری بر قلب وارد کنند.
به همین دلیل، گاهی پزشکان از ارتباط قلب و کلیه به عنوان یک چرخه نام می برند که در آن اختلال عملکرد یک عضو می تواند وضعیت عضو دیگر را نیز دشوارتر کند.
آیا بیماری کلیه خطر سکته قلبی را افزایش می دهد؟
بیماری مزمن کلیه با افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی از جمله بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی و سکته مغزی ارتباط دارد.
اما میزان خطر در همه افراد یکسان نیست.
مرحله بیماری کلیه، میزان آسیب کلیه، وجود آلبومین در ادرار، فشار خون، دیابت، چربی خون، سن، سیگار و سابقه بیماری قلبی همگی می توانند در تعیین خطر کلی نقش داشته باشند.
بنابراین تشخیص بیماری کلیه به تنهایی به این معنی نیست که فرد حتما دچار سکته قلبی خواهد شد. هدف از پیگیری پزشکی این است که عوامل قابل کنترل زودتر شناسایی شوند و از پیشرفت بیماری کلیه و افزایش خطر قلبی تا حد امکان جلوگیری شود.
چه زمانی فرد مبتلا به بیماری کلیه باید بیشتر مراقب قلب خود باشد؟
برخی شرایط اهمیت بررسی قلبی را بیشتر می کنند. برای مثال:
- بیماری مزمن کلیه در مراحل پیشرفته
- فشار خون بالا یا کنترل دشوار فشار خون
- دیابت
- وجود آلبومین یا پروتئین در ادرار
- چربی خون بالا
- ورم قابل توجه پاها
- تنگی نفس جدید یا رو به افزایش
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- سابقه سکته قلبی یا بیماری عروق کرونر
- سابقه نارسایی قلبی
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است علاوه بر بررسی عملکرد کلیه، وضعیت قلب و عروق را نیز به صورت دوره ای ارزیابی کند.
چه آزمایش هایی برای بررسی ارتباط کلیه و قلب انجام می شود؟
بررسی وضعیت قلب و کلیه بسته به شرایط فرد متفاوت است، اما ممکن است شامل آزمایش های خون و ادرار و در صورت نیاز بررسی های قلبی باشد.
برای ارزیابی کلیه معمولا مواردی مانند کراتینین خون، eGFR و میزان آلبومین ادرار اهمیت دارند.
برای بررسی خطر قلبی نیز ممکن است فشار خون، قند خون، چربی خون و سایر عوامل خطر بررسی شوند.
اگر علائم قلبی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد آزمایش هایی مانند نوار قلب، اکوکاردیوگرافی یا سایر بررسی های تخصصی را درخواست کند.
نکته مهم این است که هیچ آزمایش واحدی نمی تواند سلامت قلب و کلیه را به طور کامل مشخص کند. نتیجه آزمایش ها باید در کنار علائم، سابقه پزشکی و سایر عوامل خطر تفسیر شود.
بیماری کلیه چگونه خطر بیماری قلبی را کاهش یا افزایش می دهد؟
ارتباط کلیه و قلب یک ارتباط دو طرفه است. یعنی همان طور که بیماری کلیه می تواند سلامت قلب را تحت تاثیر قرار دهد، بیماری های قلبی نیز ممکن است عملکرد کلیه را ضعیف کنند.
وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، کنترل فشار خون و تعادل آب و نمک بدن دشوارتر می شود. از طرف دیگر، مشکلاتی مانند التهاب، کم خونی و تغییرات مواد معدنی می توانند فشار بیشتری به قلب و عروق وارد کنند.
به همین دلیل، در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، توجه به سلامت قلب باید بخشی از مراقبت پزشکی باشد.
بیماری کلیه و سکته قلبی
بیماری مزمن کلیه با افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی از جمله بیماری عروق کرونر ارتباط دارد. وقتی عروق قلب دچار تنگی یا انسداد شوند، خون و اکسیژن کافی به عضله قلب نمی رسد و در صورت انسداد شدید ممکن است سکته قلبی اتفاق بیفتد.
این افزایش خطر فقط به مراحل بسیار پیشرفته بیماری کلیه محدود نمی شود. حتی در مراحل اولیه بیماری مزمن کلیه نیز بعضی عوامل خطر قلبی می توانند بیشتر دیده شوند.
البته ابتلا به بیماری کلیه به معنی قطعی بودن سکته قلبی نیست. فشار خون، دیابت، کلسترول بالا، سیگار، سن، اضافه وزن و سابقه خانوادگی نیز نقش مهمی دارند.
بیماری کلیه و نارسایی قلبی
نارسایی قلبی یکی دیگر از مشکلاتی است که ارتباط نزدیکی با بیماری کلیه دارد.
اگر قلب نتواند خون را به اندازه کافی پمپاژ کند، ممکن است جریان خون موثر به کلیه کاهش پیدا کند. در نتیجه کلیه نیز نمی تواند به خوبی آب و نمک اضافی را دفع کند.
از طرف دیگر، وقتی کلیه دچار اختلال می شود، تجمع مایعات می تواند بیشتر شود و حجم خون افزایش پیدا کند. این وضعیت می تواند فشار بیشتری به قلب وارد کند.
به همین دلیل ممکن است یک چرخه ایجاد شود:
ضعف عملکرد قلب → کاهش عملکرد کلیه → تجمع مایعات → افزایش فشار روی قلب → تشدید مشکل قلبی
این ارتباط به خصوص در افرادی که همزمان نارسایی قلبی و بیماری مزمن کلیه دارند اهمیت زیادی دارد.
آیا بیماری کلیه باعث تپش قلب می شود؟
در بعضی شرایط، بیماری کلیه می تواند به صورت غیرمستقیم با اختلال ریتم قلب ارتباط داشته باشد.
یکی از دلایل مهم، تغییر سطح الکترولیت های خون است. کلیه نقش مهمی در تنظیم موادی مانند پتاسیم، سدیم، کلسیم و فسفر دارد.
اگر عملکرد کلیه به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند، تعادل این مواد ممکن است به هم بخورد. بعضی اختلالات شدید الکترولیتی، به ویژه تغییرات پتاسیم، می توانند روی سیستم الکتریکی قلب اثر بگذارند.
بنابراین در فرد مبتلا به بیماری کلیه، تپش قلب جدید یا شدید نباید نادیده گرفته شود.
اگر تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سرگیجه شدید یا غش باشد، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
کم خونی ناشی از بیماری کلیه چه تاثیری روی قلب دارد؟
یکی از مشکلات شایع در بیماری مزمن کلیه، کم خونی است.
کلیه سالم در تولید هورمونی به نام اریتروپویتین نقش دارد. این هورمون به مغز استخوان کمک می کند گلبول قرمز تولید کند. با کاهش عملکرد کلیه، تولید این هورمون ممکن است کاهش پیدا کند و کم خونی ایجاد شود.
وقتی تعداد گلبول های قرمز یا میزان هموگلوبین کاهش پیدا می کند، اکسیژن رسانی به بافت ها کمتر می شود. قلب ممکن است برای جبران این وضعیت بیشتر کار کند.
در صورت وجود بیماری قلبی زمینه ای، کم خونی می تواند فشار بیشتری به قلب وارد کند و علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت را تشدید کند.
به همین دلیل بررسی و درمان کم خونی در بیماران کلیوی می تواند بخشی از مراقبت از سلامت قلب باشد.
چرا کلسیم و فسفر در بیماری کلیه برای قلب مهم هستند؟
کلیه در تنظیم تعادل مواد معدنی بدن نقش مهمی دارد. در بیماری مزمن کلیه، تنظیم کلسیم و فسفر ممکن است دچار اختلال شود.
تغییرات طولانی مدت در این مواد می توانند در سلامت استخوان و عروق تاثیر بگذارند. در مراحل پیشرفته بیماری کلیه، اختلالات مربوط به مواد معدنی و استخوان می توانند با رسوب کلسیم در عروق و افزایش سفتی عروق ارتباط داشته باشند.
سفت شدن عروق باعث می شود رگ ها انعطاف پذیری طبیعی خود را از دست بدهند و فشار بیشتری به سیستم قلبی عروقی وارد شود.
به همین دلیل، کنترل آزمایش های مربوط به عملکرد کلیه، کلسیم، فسفر و سایر شاخص های مرتبط در افراد مبتلا به بیماری کلیه اهمیت دارد.
آیا بیماری کلیه می تواند باعث فشار خون بالا شود؟
بله. ارتباط بیماری کلیه و فشار خون بسیار نزدیک است.
کلیه ها در تنظیم حجم مایعات بدن و سیستم های هورمونی موثر بر فشار خون نقش دارند. وقتی عملکرد کلیه کاهش پیدا می کند، دفع مناسب آب و سدیم ممکن است مختل شود و فشار خون افزایش پیدا کند.
از طرف دیگر، فشار خون بالا نیز می تواند به مرور زمان به عروق و واحدهای تصفیه کننده کلیه آسیب بزند.
به این ترتیب یک چرخه ایجاد می شود:
فشار خون بالا → آسیب کلیه → کاهش عملکرد کلیه → دشوارتر شدن کنترل فشار خون
به همین دلیل کنترل فشار خون یکی از مهم ترین بخش های مراقبت از افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه است.
چه علائمی در بیماری کلیه می تواند نشان دهنده درگیری قلب باشد؟
بیماری کلیه همیشه با علائم واضح قلبی همراه نیست. با این حال، برخی نشانه ها باید جدی گرفته شوند.
از جمله:
- تنگی نفس جدید یا شدید
- تورم پاها و مچ پا
- افزایش سریع وزن به دلیل تجمع مایعات
- درد یا فشار در قفسه سینه
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- خستگی شدید و غیرعادی
- کاهش تحمل فعالیت
- سرگیجه یا احساس ضعف
- افزایش مداوم فشار خون
- تنگی نفس هنگام دراز کشیدن
این علائم می توانند علت های مختلفی داشته باشند و صرفا به معنی مشکل قلبی نیستند. اما در فردی که بیماری کلیه دارد، بررسی آنها اهمیت بیشتری پیدا می کند.
برای بررسی قلب در بیماران کلیوی چه آزمایش هایی انجام می شود؟
نوع بررسی به وضعیت بیمار، مرحله بیماری کلیه، علائم و عوامل خطر بستگی دارد.
پزشک ممکن است از آزمایش ها و بررسی های مختلفی استفاده کند، از جمله:
آزمایش خون
آزمایش خون می تواند برای بررسی عملکرد کلیه، سطح الکترولیت ها، هموگلوبین، چربی خون و سایر عوامل مرتبط استفاده شود.
اندازه گیری فشار خون
فشار خون باید به صورت منظم بررسی شود، زیرا هم از عوامل مهم آسیب کلیه است و هم یکی از مهم ترین عوامل خطر بیماری قلبی محسوب می شود.
نوار قلب
نوار قلب می تواند ریتم قلب و برخی تغییرات الکتریکی قلب را بررسی کند و در صورت وجود تپش قلب یا علائم دیگر ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
اکوکاردیوگرافی
اکو می تواند ساختار و عملکرد قلب، قدرت پمپاژ، وضعیت دریچه ها و برخی تغییرات مربوط به حفره های قلب را بررسی کند.
بررسی عروق
در افرادی که احتمال بیماری عروق کرونر یا سایر مشکلات عروقی وجود دارد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط فرد آزمایش های تخصصی تری درخواست کند.
همه بیماران کلیوی به تمام این آزمایش ها نیاز ندارند و نوع بررسی باید بر اساس شرایط هر فرد تعیین شود.
چگونه می توان از قلب در برابر عوارض بیماری کلیه محافظت کرد؟
مراقبت از قلب در فرد مبتلا به بیماری کلیه فقط به یک آزمایش یا یک دارو محدود نمی شود. مجموعه ای از اقدامات می تواند در کاهش خطر عوارض نقش داشته باشد.
کنترل فشار خون
فشار خون باید به صورت منظم اندازه گیری شود و داروهای تجویز شده طبق نظر پزشک مصرف شوند.
کنترل دیابت
اگر فرد مبتلا به دیابت باشد، کنترل مناسب قند خون می تواند به محافظت از کلیه و سیستم قلبی عروقی کمک کند.
توجه به چربی خون
افزایش کلسترول و سایر چربی های خون از عوامل مهم بیماری قلبی هستند و در افراد مبتلا به بیماری کلیه نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
کاهش مصرف نمک
مصرف زیاد نمک می تواند باعث افزایش فشار خون و احتباس مایعات شود. مقدار مناسب مصرف نمک باید با توجه به وضعیت کلیه و توصیه پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.
فعالیت بدنی مناسب
در بسیاری از افراد مبتلا به بیماری کلیه، فعالیت بدنی متناسب با وضعیت جسمی می تواند برای سلامت قلب مفید باشد. اما نوع و شدت ورزش باید با توجه به مرحله بیماری و وضعیت قلبی انتخاب شود.
ترک سیگار
سیگار هم به عروق آسیب می زند و هم خطر بیماری قلبی و کلیوی را افزایش می دهد. ترک سیگار یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر قلبی عروقی است.
مصرف درست داروها
افراد مبتلا به بیماری کلیه نباید بدون مشورت پزشک دارو یا مکمل جدیدی مصرف کنند. بعضی داروها می توانند روی عملکرد کلیه یا سطح الکترولیت ها تاثیر بگذارند و بعضی داروها نیز ممکن است نیاز به تنظیم دوز داشته باشند.
چه زمانی بیماری کلیه نیاز به بررسی فوری قلب دارد؟
اگر فرد مبتلا به بیماری کلیه دچار درد یا فشار شدید قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، غش، ضعف شدید، ضربان قلب بسیار نامنظم یا علائم جدید و شدید شود، نباید منتظر بماند تا علائم خودبه خود برطرف شوند.
به ویژه درد قفسه سینه همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع، ضعف یا انتشار درد به بازو، شانه، پشت یا فک می تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی قلبی باشد.
در چنین شرایطی باید فورا درخواست کمک پزشکی شود.
سخن نهایی
کلیه و قلب ارتباط بسیار نزدیکی با یکدیگر دارند و اختلال در عملکرد یکی از آنها می تواند روی دیگری تاثیر بگذارد. بیماری مزمن کلیه می تواند از مسیرهایی مانند افزایش فشار خون، تجمع مایعات، کم خونی، التهاب، اختلالات الکترولیتی و تغییرات عروقی، خطر مشکلات قلبی و عروقی را افزایش دهد.
از طرف دیگر، بیماری قلبی و به خصوص نارسایی قلبی نیز می تواند عملکرد کلیه را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل در فردی که بیماری کلیه دارد، مراقبت از قلب نباید به بعد از ایجاد علائم موکول شود.
کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون، رعایت توصیه های غذایی، فعالیت بدنی متناسب، ترک سیگار، مصرف صحیح داروها و انجام آزمایش های دوره ای می توانند بخش مهمی از مراقبت باشند.
نکته مهم این است که شدت خطر قلبی در همه بیماران کلیوی یکسان نیست. مرحله بیماری کلیه، وجود یا نبود دیابت و فشار خون، میزان دفع پروتئین از ادرار، وضعیت چربی خون، کم خونی، سن و بیماری های قلبی قبلی همگی می توانند در ارزیابی خطر نقش داشته باشند.
بنابراین اگر بیماری کلیه دارید، بهتر است برنامه پیگیری قلب و کلیه بر اساس شرایط شخصی شما و با نظر پزشک تنظیم شود.
سوالات متداول
آیا بیماری کلیه باعث بیماری قلبی می شود؟
بیماری مزمن کلیه با افزایش خطر بیماری های قلبی و عروقی ارتباط دارد، اما به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به بیماری کلیه حتما دچار بیماری قلبی می شود. عوامل مختلفی در این خطر نقش دارند.
آیا فشار خون بالا می تواند هم به کلیه و هم به قلب آسیب بزند؟
بله. فشار خون بالا می تواند به مرور زمان به عروق و بافت کلیه آسیب بزند و همزمان فشار بیشتری بر قلب و عروق وارد کند. به همین دلیل کنترل فشار خون برای محافظت از هر دو اندام اهمیت دارد.
آیا بیماری کلیه می تواند باعث تپش قلب شود؟
در برخی شرایط بله. اختلالات الکترولیتی، کم خونی و تغییرات شدید وضعیت مایعات بدن که ممکن است در بیماری کلیه ایجاد شوند، می توانند روی ضربان و ریتم قلب اثر بگذارند.
آیا ورم پا در بیماری کلیه از قلب است؟
ورم پا می تواند در بیماری های کلیوی و قلبی هر دو دیده شود و علت های دیگری نیز دارد. بنابراین فقط بر اساس ورم پا نمی توان علت را مشخص کرد و در صورت مداوم بودن یا همراه شدن با تنگی نفس باید بررسی پزشکی انجام شود.
آیا بیماران کلیوی باید مرتب قلب خود را چک کنند؟
بسته به مرحله بیماری کلیه، سن، فشار خون، دیابت، علائم و سایر عوامل خطر ممکن است بررسی قلب اهمیت بیشتری پیدا کند. نوع و فاصله آزمایش ها باید توسط پزشک تعیین شود.
منبع
European Heart Journal – Cardiovascular disease in chronic kidney disease
Cardiology in Review – Cardiovascular Disease in Chronic Kidney Disease
Cardiovascular Research – Cardiovascular complications in chronic kidney disease