سی تی آنژیوگرافی قلب یکی از روش های تصویربرداری برای بررسی عروق کرونر و وضعیت قلب است که بدون وارد کردن کاتتر به داخل رگ های قلب انجام می شود. این روش با استفاده از دستگاه سی تی اسکن، اشعه ایکس و معمولا ماده حاجب، تصاویر دقیقی از عروق ایجاد می کند.
پزشک با بررسی تصاویر سی تی آنژیوگرافی می تواند وجود پلاک، تنگی یا انسداد در عروق کرونر را بررسی کند. در بعضی شرایط، این آزمایش می تواند به مشخص شدن علت درد قفسه سینه یا ارزیابی احتمال بیماری عروق کرونر کمک کند.
سی تی آنژیوگرافی با آنژیوگرافی معمولی که از طریق کاتتر انجام می شود تفاوت دارد. در آنژیوگرافی معمولی، یک لوله باریک از طریق رگ وارد بدن شده و به سمت قلب هدایت می شود، اما در سی تی آنژیوگرافی ماده حاجب معمولا از طریق رگ دست تزریق شده و تصاویر با دستگاه سی تی گرفته می شوند.
سی تی آنژیوگرافی قلب چیست؟
سی تی آنژیوگرافی قلب که با نام CCTA یا CT Coronary Angiography نیز شناخته می شود، یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی برای بررسی عروق کرونر است.
عروق کرونر رگ هایی هستند که خون و اکسیژن مورد نیاز عضله قلب را تامین می کنند. تجمع پلاک در دیواره این رگ ها می تواند باعث باریک شدن مسیر عبور خون شود و در موارد شدیدتر به انسداد رگ منجر شود.
در سی تی آنژیوگرافی، تصاویر متعددی از قلب و عروق گرفته می شود و کامپیوتر آنها را به تصاویر دقیق و گاهی سه بعدی تبدیل می کند. تزریق ماده حاجب باعث می شود عروق کرونر در تصاویر واضح تر دیده شوند.
به همین دلیل پزشک می تواند مسیر عروق را بررسی کند و به دنبال نشانه هایی از تنگی یا گرفتگی باشد.
سی تی آنژیوگرافی قلب برای چه کاری انجام می شود؟
مهم ترین کاربرد این آزمایش، بررسی عروق کرونر و احتمال وجود بیماری عروق کرونر است.
پزشک ممکن است سی تی آنژیوگرافی را در شرایط مختلفی درخواست کند، از جمله:
- بررسی علت بعضی دردهای قفسه سینه
- بررسی احتمال تنگی عروق کرونر
- بررسی نتایج نامشخص بعضی آزمایش های قلب
- بررسی علائمی که با وجود تست های قبلی هنوز علت مشخصی ندارند
- بررسی وضعیت عروق کرونر در افرادی که احتمال بیماری عروق کرونر در آنها پایین تا متوسط است
- بررسی برخی ناهنجاری های مادرزادی عروق قلب
- بررسی عروق بای پس شده در بعضی بیماران
- بررسی ساختار قلب و عروق بزرگ در شرایط خاص
سی تی آنژیوگرافی همچنین می تواند اطلاعاتی درباره بعضی ساختارهای اطراف قلب و قفسه سینه ارائه دهد و در برخی شرایط به پیدا کردن علت های دیگری برای علائم بیمار کمک کند.
سی تی آنژیوگرافی چه چیزی را نشان می دهد؟
یکی از مهم ترین مزایای این روش، امکان مشاهده دقیق عروق کرونر است. پزشک می تواند تصاویر را برای بررسی موارد مختلف ارزیابی کند.
تنگی عروق کرونر
اگر فضای داخلی یک رگ به دلیل تجمع پلاک باریک شده باشد، سی تی آنژیوگرافی می تواند محل این تنگی را نشان دهد.
تنگی عروق ممکن است در یک قسمت محدود باشد یا چند قسمت مختلف رگ ها را درگیر کند.
پلاک داخل رگ
پلاک ها می توانند از چربی، کلسترول، کلسیم و مواد دیگر تشکیل شوند. بعضی پلاک ها دارای کلسیم بیشتری هستند و بعضی دیگر ممکن است بخش بیشتری از بافت غیرکلسیفیه داشته باشند.
سی تی آنژیوگرافی می تواند اطلاعاتی درباره وجود و محل پلاک های عروقی در اختیار پزشک قرار دهد.
انسداد عروق
در بعضی موارد ممکن است یک رگ به میزان زیادی تنگ یا کاملا مسدود شده باشد. سی تی آنژیوگرافی می تواند به شناسایی محل چنین تغییراتی کمک کند.
البته تفسیر تصاویر باید توسط پزشک متخصص انجام شود و تصمیم درمانی صرفا بر اساس یک تصویر یا یک عبارت در گزارش گرفته نمی شود.
آیا سی تی آنژیوگرافی همان آنژیوگرافی قلب است؟
خیر. با اینکه هر دو روش برای بررسی عروق قلب استفاده می شوند، نحوه انجام آنها متفاوت است.
در آنژیوگرافی معمولی، پزشک یک کاتتر را از طریق شریان مچ دست یا کشاله ران وارد می کند و آن را به سمت قلب هدایت می کند. سپس ماده حاجب از طریق کاتتر وارد عروق کرونر می شود و تصاویر گرفته می شوند.
اما در سی تی آنژیوگرافی، کاتتر وارد عروق قلب نمی شود. ماده حاجب از طریق یک رگ، معمولا در دست، تزریق می شود و دستگاه سی تی اسکن تصاویر قلب و عروق را ثبت می کند.
به همین دلیل سی تی آنژیوگرافی یک روش غیرتهاجمی محسوب می شود و معمولا نیازی به ایجاد برش یا ورود کاتتر به شریان ندارد.
آیا سی تی آنژیوگرافی می تواند جای آنژیوگرافی معمولی را بگیرد؟
در بعضی بیماران ممکن است سی تی آنژیوگرافی به عنوان روش مناسبی برای بررسی عروق انتخاب شود، اما این دو روش کاملا جایگزین یکدیگر نیستند.
سی تی آنژیوگرافی برای بررسی و تصویربرداری از عروق کاربرد دارد، اما اگر در آن تنگی یا انسداد مهمی دیده شود، امکان باز کردن رگ یا گذاشتن استنت در همان جلسه وجود ندارد.
در مقابل، آنژیوگرافی کاتتری علاوه بر بررسی عروق می تواند در صورت نیاز به درمان، امکان انجام اقداماتی مانند بالون زدن و استنت گذاری را فراهم کند.
بنابراین پزشک بر اساس شرایط بیمار، احتمال بیماری عروق کرونر و هدف از بررسی تصمیم می گیرد کدام روش مناسب تر است.
چه کسانی ممکن است به سی تی آنژیوگرافی قلب نیاز داشته باشند؟
این آزمایش برای همه افرادی که درد قفسه سینه دارند لازم نیست.
پزشک معمولا ابتدا علائم، سابقه پزشکی، عوامل خطر و نتایج آزمایش های قبلی را بررسی می کند. سپس در صورت نیاز، یکی از روش های تصویربرداری یا آزمایش های مناسب را انتخاب می کند.
سی تی آنژیوگرافی ممکن است برای فردی مطرح شود که علائم مشکوک به بیماری عروق کرونر دارد اما نتیجه آزمایش های قبلی کافی یا قطعی نیست.
برای مثال، اگر فردی درد قفسه سینه داشته باشد و آزمایش های اولیه اطلاعات کافی درباره وضعیت عروق در اختیار پزشک قرار ندهند، ممکن است CCTA یکی از گزینه های بررسی باشد.
در بعضی شرایط نیز اگر نتیجه تست ورزش یا سایر بررسی ها نامشخص باشد، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر عروق از سی تی آنژیوگرافی استفاده کند.
آیا سی تی آنژیوگرافی برای تشخیص گرفتگی رگ قلب دقیق است؟
سی تی آنژیوگرافی می تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تنگی و پلاک های عروق کرونر ارائه دهد و در بسیاری از شرایط برای بررسی احتمال بیماری عروق کرونر مورد استفاده قرار می گیرد.
با این حال کیفیت تصاویر به عوامل مختلفی بستگی دارد. ضربان و ریتم قلب، میزان کلسیم موجود در عروق، وضعیت بدن و توانایی فرد در ثابت ماندن و نگه داشتن نفس می توانند روی کیفیت تصاویر تاثیر بگذارند.
در افرادی که ضربان قلب بسیار بالا یا ریتم قلب نامنظم دارند، گرفتن تصاویر واضح ممکن است دشوارتر باشد.
همچنین وجود کلسیم زیاد در دیواره عروق می تواند تفسیر بعضی قسمت های تصاویر را دشوار کند.
بنابراین نتیجه سی تی آنژیوگرافی باید توسط پزشک و با توجه به شرایط فرد تفسیر شود.
تفاوت سی تی آنژیوگرافی با سی تی کلسیم قلب چیست؟
این دو آزمایش گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می شوند، اما هدف یکسانی ندارند.
در سی تی کلسیم قلب، مقدار پلاک های کلسیفیه در عروق کرونر بررسی می شود و نتیجه معمولا به شکل یک امتیاز کلسیم گزارش می شود.
اما در سی تی آنژیوگرافی، معمولا ماده حاجب تزریق می شود تا خود عروق کرونر با جزئیات بیشتری دیده شوند. این روش می تواند اطلاعاتی درباره پلاک های کلسیفیه و غیرکلسیفیه، محل تنگی و وضعیت مسیر عروق ارائه دهد.
بنابراین بالا یا پایین بودن امتیاز کلسیم با نتیجه سی تی آنژیوگرافی یکسان نیست و این دو آزمایش را نباید جایگزین یکدیگر در نظر گرفت.
آیا سی تی آنژیوگرافی قلب درد دارد؟
خود تصویربرداری معمولا دردناک نیست. بیمار روی تخت دستگاه سی تی دراز می کشد و باید برای مدت کوتاهی ثابت بماند.
برای انجام آزمایش، یک مسیر وریدی در دست ایجاد می شود تا ماده حاجب تزریق شود. ممکن است هنگام وارد شدن سوزن کمی درد یا ناراحتی احساس شود.
همچنین هنگام تزریق ماده حاجب بعضی افراد احساس گرما یا گرگرفتگی کوتاه مدت دارند که معمولا خیلی سریع برطرف می شود.
گاهی برای پایین آوردن ضربان قلب و بهتر شدن کیفیت تصاویر، پزشک ممکن است قبل از تصویربرداری دارویی برای کاهش ضربان قلب تجویز کند. در بعضی افراد نیز دارویی مانند نیتروگلیسیرین برای گشاد شدن عروق کرونر و بهتر شدن تصاویر استفاده می شود.
سی تی آنژیوگرافی قلب چقدر طول می کشد؟
خود تصویربرداری معمولا زمان زیادی نمی برد، اما کل فرایند ممکن است بیشتر طول بکشد.
آماده سازی بیمار، قرار دادن مسیر وریدی، کنترل ضربان قلب، اتصال الکترودها و تزریق ماده حاجب بخشی از زمان انجام آزمایش هستند.
در زمان تصویربرداری نیز بیمار باید تا حد امکان ثابت بماند و ممکن است برای چند ثانیه از او خواسته شود نفس خود را حبس کند.
مدت دقیق آزمایش به دستگاه، شرایط بیمار و آماده سازی مورد نیاز بستگی دارد.
آیا قبل از سی تی آنژیوگرافی باید ناشتا بود؟
دستورالعمل ناشتایی می تواند بر اساس مرکز تصویربرداری و شرایط بیمار متفاوت باشد. معمولا توصیه می شود چند ساعت قبل از آزمایش غذا نخورید و مصرف آب نیز طبق دستور مرکز انجام شود.
یکی از نکات مهم، پرهیز از مصرف کافئین قبل از آزمایش است، زیرا کافئین می تواند ضربان قلب را افزایش دهد و گرفتن تصاویر واضح از عروق کرونر را دشوارتر کند.
همچنین باید تمام داروهای مصرفی، حساسیت به ماده حاجب و بیماری های زمینه ای را قبل از انجام آزمایش به پزشک اطلاع دهید.
آمادگی قبل از سی تی آنژیوگرافی قلب
قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی، مرکز تصویربرداری معمولا دستورالعمل هایی درباره غذا، نوشیدنی، داروها و فعالیت های قبل از آزمایش به بیمار می دهد. رعایت این نکات اهمیت دارد، زیرا کیفیت تصاویر عروق کرونر تا حد زیادی به آماده بودن بیمار و مناسب بودن ضربان قلب بستگی دارد.
ممکن است از بیمار خواسته شود چند ساعت قبل از آزمایش غذا نخورد. مدت دقیق ناشتایی به دستور مرکز تصویربرداری و شرایط فرد بستگی دارد.
همچنین معمولا توصیه می شود پیش از آزمایش از مصرف نوشیدنی ها و مواد حاوی کافئین مانند قهوه، چای، نوشابه و نوشیدنی های انرژی زا خودداری شود. کافئین می تواند ضربان قلب را بالا ببرد و گرفتن تصاویر واضح از عروق را دشوارتر کند.
اگر داروی خاصی مصرف می کنید، قبل از آزمایش حتما پزشک و مرکز تصویربرداری را در جریان قرار دهید. بعضی داروها ممکن است نیاز به تغییر موقت داشته باشند، اما نباید هیچ دارویی را بدون دستور پزشک قطع کنید.
قبل از سی تی آنژیوگرافی چه اطلاعاتی باید به پزشک بدهیم؟
قبل از انجام آزمایش، اطلاعات پزشکی خود را کامل در اختیار پزشک قرار دهید. بعضی شرایط می توانند روی انتخاب یا نحوه انجام آزمایش تاثیر بگذارند.
مهم است موارد زیر را به پزشک اطلاع دهید:
- سابقه حساسیت به ماده حاجب
- بیماری کلیوی
- بیماری تیروئید
- دیابت
- بیماری های قلبی
- اختلالات ریتم قلب
- داروهای مصرفی
- احتمال بارداری
- سابقه واکنش شدید به دارو یا ماده حاجب
- هر بیماری یا مشکل پزشکی مهم دیگر
اگر قبلا با تزریق ماده حاجب دچار واکنش حساسیتی شده اید، حتما این موضوع را پیش از آزمایش مطرح کنید. در بعضی شرایط پزشک می تواند اقدامات لازم برای کاهش احتمال واکنش را در نظر بگیرد.
آیا قبل از سی تی آنژیوگرافی باید ضربان قلب پایین باشد؟
بله، ضربان قلب مناسب یکی از عوامل مهم برای گرفتن تصاویر واضح از عروق کرونر است.
قلب دائما در حال حرکت است و دستگاه باید تصاویر را در زمان مناسب ثبت کند. هرچه حرکت قلب کمتر و منظم تر باشد، احتمال ایجاد تصاویر واضح بیشتر می شود.
به همین دلیل در بعضی بیماران، پزشک قبل از انجام سی تی آنژیوگرافی دارویی از گروه بتابلوکرها تجویز می کند تا ضربان قلب کاهش پیدا کند.
البته همه بیماران به این دارو نیاز ندارند و تصمیم درباره مصرف آن به ضربان قلب، وضعیت پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد.
اگر قبلا با داروهای کاهش دهنده ضربان قلب مشکل یا عارضه داشته اید، حتما پزشک را مطلع کنید.
چرا گاهی نیتروگلیسیرین قبل از سی تی آنژیوگرافی استفاده می شود؟
در برخی مراکز ممکن است قبل از تصویربرداری مقدار مشخصی نیتروگلیسیرین به بیمار داده شود.
نیتروگلیسیرین باعث گشاد شدن عروق کرونر می شود و می تواند به بهتر دیده شدن رگ ها در تصاویر کمک کند.
مصرف این دارو برای همه افراد مناسب نیست. برای مثال برخی داروهای خاص می توانند با نیتروگلیسیرین تداخل داشته باشند. به همین دلیل بیمار باید تمام داروهای خود را به تیم درمان اطلاع دهد.
پس اگر قبل از آزمایش درباره دارویی مانند نیتروگلیسیرین یا داروی کاهش ضربان قلب سوالی دارید، آن را از تیم تصویربرداری بپرسید.
سی تی آنژیوگرافی قلب چگونه انجام می شود؟
فرایند انجام آزمایش معمولا شامل چند مرحله است.
مرحله اول: آماده سازی بیمار
ابتدا بیمار روی تخت دستگاه سی تی قرار می گیرد. ممکن است لباس مخصوص بپوشد و لازم باشد وسایل فلزی مانند زیورآلات، ساعت یا بعضی وسایل دیگر را خارج کند.
سپس ضربان قلب بررسی می شود و معمولا چند الکترود روی قفسه سینه قرار می گیرد تا دستگاه بتواند تصویربرداری را با ریتم قلب هماهنگ کند.
مرحله دوم: ایجاد مسیر وریدی
یک مسیر وریدی معمولا در دست یا بازو ایجاد می شود.
از این مسیر برای تزریق ماده حاجب استفاده می شود. ماده حاجب باعث می شود عروق کرونر در تصاویر سی تی واضح تر دیده شوند.
مرحله سوم: تنظیم ضربان قلب
اگر ضربان قلب بالا باشد، ممکن است پزشک دارویی برای کاهش آن تجویز کند.
هدف این است که حرکت قلب هنگام تصویربرداری کمتر شود و تصاویر دقیق تری به دست آید.
مرحله چهارم: تزریق ماده حاجب
ماده حاجب از طریق مسیر وریدی وارد بدن می شود.
هنگام تزریق ممکن است احساس گرما یا گرگرفتگی کوتاه مدت داشته باشید. این احساس معمولا برای مدت کوتاهی ایجاد می شود.
اگر هنگام تزریق احساس درد، سوزش شدید یا تورم در محل تزریق داشتید، باید فورا به تکنسین اطلاع دهید.
مرحله پنجم: تصویربرداری
تخت به داخل دستگاه سی تی حرکت می کند و دستگاه تصاویر متعددی از قلب و عروق ثبت می کند.
از بیمار خواسته می شود ثابت بماند و برای چند ثانیه نفس خود را حبس کند. این کار به کاهش حرکت قفسه سینه و ایجاد تصاویر واضح تر کمک می کند.
خود بخش تصویربرداری معمولا بسیار کوتاه است، اما آماده سازی و کنترل ضربان قلب می تواند زمان کل مراجعه را بیشتر کند.
ماده حاجب در سی تی آنژیوگرافی چیست؟
ماده حاجب معمولا حاوی ید است و از طریق رگ تزریق می شود. هدف آن این است که عروق خونی در تصاویر سی تی واضح تر دیده شوند.
بدون ماده حاجب، ارزیابی دقیق عروق کرونر در بسیاری از موارد دشوارتر خواهد بود.
هنگام ورود ماده حاجب به بدن ممکن است احساس گرمای ناگهانی، گرگرفتگی یا طعم متفاوتی در دهان ایجاد شود. این احساس ها معمولا کوتاه مدت هستند.
با این حال، اگر بیمار سابقه واکنش به ماده حاجب داشته باشد، باید حتما قبل از آزمایش اطلاع دهد.
آیا ماده حاجب سی تی آنژیوگرافی خطرناک است؟
در بیشتر افراد، ماده حاجب بدون مشکل جدی تحمل می شود، اما مانند هر ماده دارویی احتمال واکنش وجود دارد.
واکنش های حساسیتی می توانند از علائم خفیف تا واکنش های شدید متغیر باشند. واکنش شدید نادر است، اما به همین دلیل سابقه حساسیت اهمیت دارد.
در افرادی که عملکرد کلیه آنها دچار مشکل است نیز پزشک باید شرایط کلیه را در نظر بگیرد، زیرا ماده حاجب یددار می تواند در افراد پرخطر روی عملکرد کلیه تاثیر بگذارد.
به همین دلیل ممکن است پزشک قبل از آزمایش عملکرد کلیه را بررسی کند یا در صورت وجود شرایط خاص، روش تصویربرداری دیگری را انتخاب کند.
آیا سی تی آنژیوگرافی اشعه دارد؟
بله. سی تی اسکن از اشعه ایکس برای تولید تصاویر استفاده می کند.
میزان دریافت اشعه به نوع دستگاه، روش تصویربرداری و شرایط آزمایش بستگی دارد. دستگاه های جدید و تکنیک های تصویربرداری امروزی می توانند با استفاده از روش های مختلف، میزان تابش را تا حد ممکن کاهش دهند.
با این حال چون سی تی آنژیوگرافی با اشعه انجام می شود، اگر احتمال بارداری وجود دارد باید حتما قبل از آزمایش به پزشک و تکنسین اطلاع داده شود.
تصمیم برای انجام سی تی آنژیوگرافی باید بر اساس نیاز پزشکی و مقایسه مزایای تشخیص با خطرات احتمالی انجام شود.
آیا سی تی آنژیوگرافی برای زنان باردار مناسب است؟
به طور معمول، سی تی اسکن در دوران بارداری فقط زمانی انجام می شود که از نظر پزشکی ضرورت داشته باشد، زیرا اشعه ایکس می تواند برای جنین خطر داشته باشد.
اگر احتمال بارداری وجود دارد، حتی اگر هنوز از بارداری مطمئن نیستید، قبل از انجام آزمایش به پزشک یا تکنسین اطلاع دهید.
در این شرایط ممکن است پزشک روش دیگری را انتخاب کند یا در صورت ضروری بودن تصویربرداری، اقدامات لازم برای کاهش میزان تابش را در نظر بگیرد.
محدودیت های سی تی آنژیوگرافی قلب چیست؟
با وجود مزایای زیاد، این روش برای همه افراد بهترین گزینه نیست.
یکی از محدودیت ها، ضربان قلب بالا یا ریتم نامنظم قلب است. حرکت زیاد قلب می تواند باعث کاهش کیفیت تصاویر شود.
وجود مقدار زیادی کلسیم در دیواره عروق نیز ممکن است تفسیر تصاویر را دشوار کند. این مسئله در بعضی افراد مسن یا افرادی که سابقه بیماری عروق کرونر دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند.
محدودیت دیگر این است که سی تی آنژیوگرافی فقط یک روش تشخیصی است. اگر در تصویر گرفتگی قابل توجه دیده شود، پزشک نمی تواند همان لحظه رگ را با بالون باز کند یا استنت قرار دهد.
در چنین شرایطی ممکن است بیمار برای بررسی بیشتر یا درمان به آنژیوگرافی کاتتری ارجاع داده شود.
آیا سی تی آنژیوگرافی برای همه دردهای قفسه سینه لازم است؟
خیر. انتخاب آزمایش باید بر اساس احتمال بیماری عروق کرونر، نوع علائم، سابقه پزشکی و نتایج بررسی های اولیه انجام شود.
در افرادی که احتمال بیماری عروق کرونر پایین است، ممکن است اصلا نیاز به تصویربرداری پیشرفته وجود نداشته باشد.
در افراد با احتمال متوسط یا بالاتر، پزشک ممکن است بر اساس شرایط، سی تی آنژیوگرافی یا تست های عملکردی مانند تست ورزش یا استرس اکو را در نظر بگیرد.
در افرادی که احتمال بیماری شدید کرونر بالا است یا علائم و یافته های پرخطر دارند، ممکن است آنژیوگرافی تهاجمی گزینه مناسب تری باشد.
بنابراین انجام سی تی آنژیوگرافی باید بر اساس یک تصمیم پزشکی و با توجه به شرایط فرد انجام شود، نه صرفا به دلیل وجود درد قفسه سینه.
بعد از سی تی آنژیوگرافی چه اتفاقی می افتد؟
در صورتی که داروی آرام بخش یا اقدام دیگری انجام نشده باشد، بیشتر افراد می توانند بعد از آزمایش به فعالیت های معمول خود برگردند.
اگر ماده حاجب دریافت کرده باشید، ممکن است پزشک توصیه کند در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، مایعات کافی مصرف کنید.
نتیجه تصاویر توسط پزشک متخصص بررسی می شود و گزارش آزمایش در اختیار پزشک درخواست کننده قرار می گیرد.
مهم است نتیجه سی تی آنژیوگرافی را جدا از علائم و سابقه پزشکی تفسیر نکنید. پزشک با کنار هم قرار دادن گزارش تصویربرداری، علائم، آزمایش های قبلی و عوامل خطر می تواند درباره مرحله بعدی تشخیص یا درمان تصمیم بگیرد.
جواب سی تی آنژیوگرافی قلب چگونه تفسیر می شود؟
بعد از انجام سی تی آنژیوگرافی، تصاویر توسط پزشک متخصص تصویربرداری بررسی می شوند و نتیجه در قالب یک گزارش در اختیار پزشک معالج قرار می گیرد.
در گزارش ممکن است وضعیت عروق کرونر، وجود یا عدم وجود پلاک، محل تنگی و میزان درگیری هر رگ توضیح داده شود. گاهی نیز وضعیت بعضی ساختارهای دیگر قلب و عروق بزرگ در گزارش ذکر می شود.
تفسیر این گزارش فقط با نگاه کردن به یک عدد یا یک عبارت انجام نمی شود. پزشک باید نتیجه تصویربرداری را در کنار علائم بیمار، سابقه پزشکی، عوامل خطر و آزمایش های قبلی بررسی کند.
به همین دلیل اگر در گزارش عباراتی مانند «پلاک»، «تنگی» یا «کلسیفیکاسیون» مشاهده کردید، نباید بدون نظر پزشک درباره شدت بیماری یا نیاز به درمان تصمیم بگیرید.
تنگی رگ در سی تی آنژیوگرافی یعنی چه؟
تنگی عروق کرونر معمولا به دلیل تجمع پلاک در دیواره رگ ایجاد می شود. پلاک می تواند ترکیبی از چربی، کلسترول، کلسیم و مواد دیگر باشد.
وقتی این پلاک در طول زمان بزرگ تر شود، فضای داخلی رگ کاهش پیدا می کند و اصطلاحا تنگی ایجاد می شود.
در گزارش سی تی آنژیوگرافی ممکن است میزان تنگی به صورت درصد یا با عباراتی مانند خفیف، متوسط و شدید توصیف شود.
اما اهمیت یک تنگی فقط به درصد آن وابسته نیست. محل تنگی، طول آن، تعداد رگ های درگیر و تاثیر احتمالی آن بر جریان خون نیز اهمیت دارند.
بنابراین برای مثال، دیدن یک تنگی در گزارش به تنهایی به معنی نیاز قطعی به استنت یا جراحی نیست.
پلاک کلسیفیه و غیرکلسیفیه چیست؟
پلاک های موجود در عروق کرونر می توانند ویژگی های متفاوتی داشته باشند.
بعضی پلاک ها مقدار زیادی کلسیم دارند و در تصاویر سی تی به شکل رسوبات کلسیفیه دیده می شوند. بعضی پلاک ها نیز مقدار کلسیم کمتری دارند و ممکن است بیشتر از مواد چربی تشکیل شده باشند.
سی تی آنژیوگرافی می تواند اطلاعاتی درباره انواع مختلف پلاک و محل قرارگیری آنها ارائه دهد.
این موضوع یکی از تفاوت های مهم سی تی آنژیوگرافی با آزمایش امتیاز کلسیم قلب است. در آزمایش کلسیم، تمرکز اصلی روی میزان پلاک کلسیفیه است، اما سی تی آنژیوگرافی علاوه بر پلاک های کلسیفیه می تواند خود مسیر عروق و تنگی آنها را نیز بررسی کند.
نتیجه طبیعی سی تی آنژیوگرافی یعنی چه؟
اگر در سی تی آنژیوگرافی تنگی قابل توجه یا انسداد مهمی در عروق کرونر دیده نشود، نتیجه می تواند از نظر وجود بیماری انسدادی قابل توجه در عروق اطمینان بخش باشد.
با این حال نتیجه طبیعی یک آزمایش به این معنی نیست که هر نوع درد قفسه سینه یا علامت قلبی دیگر حتما علت غیرقلبی دارد.
علائم بیمار باید همچنان در کنار نتیجه آزمایش بررسی شوند. همچنین بعضی مشکلات قلبی و بیماری های غیرکرونری ممکن است با سی تی آنژیوگرافی کرونر به طور کامل بررسی نشوند.
اگر علائم ادامه داشته باشند یا تغییر کنند، پزشک ممکن است آزمایش دیگری را پیشنهاد کند.
نتیجه غیرطبیعی سی تی آنژیوگرافی چه معنایی دارد؟
نتیجه غیرطبیعی می تواند شامل وجود پلاک، تنگی عروق یا انسداد باشد.
اگر تنگی دیده شود، پزشک بر اساس شدت و محل آن و همچنین وضعیت بیمار تصمیم می گیرد که چه اقدامی لازم است.
در بعضی افراد، کنترل عوامل خطر و درمان دارویی می تواند بخش اصلی درمان باشد. در بعضی شرایط نیز ممکن است بررسی های بیشتری برای مشخص شدن اهمیت تنگی لازم باشد.
اگر گرفتگی مهم باشد یا بیمار علائم قابل توجهی داشته باشد، ممکن است پزشک انجام آنژیوگرافی کاتتری را توصیه کند.
در آنژیوگرافی کاتتری، پزشک می تواند علاوه بر بررسی مستقیم عروق، در صورت مناسب بودن شرایط اقدام درمانی مانند آنژیوپلاستی و استنت گذاری را نیز انجام دهد.
آیا سی تی آنژیوگرافی می تواند گرفتگی کامل رگ را نشان دهد؟
سی تی آنژیوگرافی می تواند به شناسایی تنگی و انسداد عروق کرونر کمک کند. با این حال کیفیت تشخیص در همه افراد یکسان نیست.
وجود کلسیم زیاد در دیواره رگ، ضربان قلب بالا یا نامنظم و بعضی عوامل فنی می توانند کیفیت تصاویر را کاهش دهند.
در نتیجه اگر گزارش سی تی آنژیوگرافی به دلیل کیفیت نامناسب تصاویر نتواند درباره یک قسمت از رگ با اطمینان نظر بدهد، پزشک ممکن است روش دیگری را برای بررسی دقیق تر پیشنهاد کند.
دقت سی تی آنژیوگرافی قلب چقدر است؟
سی تی آنژیوگرافی یکی از روش های مهم غیرتهاجمی برای بررسی عروق کرونر است و می تواند در بسیاری از بیماران اطلاعات دقیقی درباره وجود پلاک و تنگی عروق ارائه دهد.
با این حال هیچ آزمایشی در همه شرایط صد درصد دقیق نیست.
کیفیت دستگاه، ضربان و ریتم قلب، میزان کلسیم موجود در عروق، توانایی بیمار در ثابت ماندن و حبس نفس و شرایط بدنی فرد می توانند روی کیفیت تصاویر تاثیر بگذارند.
به همین دلیل نتیجه باید توسط متخصص تفسیر شود و در صورت وجود ابهام، ممکن است پزشک آزمایش دیگری را درخواست کند.
آیا سی تی آنژیوگرافی برای افراد دارای ضربان نامنظم مناسب است؟
ضربان نامنظم قلب می تواند گرفتن تصاویر واضح را دشوار کند، زیرا تصویربرداری عروق کرونر باید با حرکت قلب هماهنگ شود.
در بعضی بیماران با آریتمی، کیفیت تصاویر ممکن است کاهش پیدا کند و پزشک تصمیم بگیرد روش دیگری برای بررسی عروق استفاده شود.
البته این موضوع به نوع و شدت اختلال ریتم، دستگاه مورد استفاده و شرایط فرد بستگی دارد و نمی توان گفت هر فرد دارای آریتمی حتما نمی تواند سی تی آنژیوگرافی انجام دهد.
آیا کلسیم زیاد در رگ ها روی نتیجه سی تی آنژیوگرافی تاثیر می گذارد؟
بله. مقدار زیاد کلسیم در دیواره عروق می تواند تفسیر تصاویر را دشوارتر کند.
رسوبات کلسیمی در تصاویر سی تی بسیار روشن دیده می شوند و در بعضی شرایط ممکن است باعث شوند پزشک نتواند میزان واقعی تنگی را با دقت کافی ارزیابی کند.
این مسئله به خصوص در افرادی که میزان زیادی پلاک کلسیفیه دارند اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق تر از روش های دیگری استفاده کند.
مزایای سی تی آنژیوگرافی قلب چیست؟
این روش چند مزیت مهم دارد:
- نیاز به ورود کاتتر داخل شریان ندارد
- معمولا نیازی به بستری شدن ندارد
- تصویربرداری آن سریع است
- می تواند عروق کرونر را به صورت دقیق بررسی کند
- امکان مشاهده پلاک های کلسیفیه و غیرکلسیفیه را فراهم می کند
- می تواند محل تنگی و انسداد را مشخص کند
- در بعضی شرایط می تواند علت های دیگری از علائم قفسه سینه را نیز نشان دهد
یکی دیگر از مزیت های مهم این روش، غیرتهاجمی بودن آن نسبت به آنژیوگرافی کاتتری است.
معایب و محدودیت های سی تی آنژیوگرافی چیست؟
در کنار مزایا، این روش محدودیت هایی هم دارد.
سی تی آنژیوگرافی با اشعه ایکس انجام می شود و بنابراین میزان مشخصی تابش وجود دارد. همچنین معمولا برای تصویربرداری عروق کرونر از ماده حاجب یددار استفاده می شود.
افراد دارای بیماری کلیوی، سابقه واکنش به ماده حاجب یا بعضی شرایط خاص ممکن است نیاز به بررسی بیشتری قبل از آزمایش داشته باشند.
ضربان قلب بالا، ریتم نامنظم و کلسیم زیاد در عروق نیز می توانند کیفیت تصاویر را کاهش دهند.
همچنین اگر گرفتگی مهمی در سی تی آنژیوگرافی پیدا شود، امکان درمان آن در همان جلسه وجود ندارد و ممکن است انجام آنژیوگرافی کاتتری لازم شود.
تفاوت سی تی آنژیوگرافی و آنژیوگرافی معمولی در یک نگاه
| ویژگی | سی تی آنژیوگرافی | آنژیوگرافی کاتتری |
|---|---|---|
| ورود کاتتر به شریان | ندارد | دارد |
| تزریق ماده حاجب | از طریق رگ دست یا بازو | از طریق کاتتر داخل شریان |
| استفاده از اشعه ایکس | دارد | دارد |
| بررسی عروق کرونر | دارد | دارد |
| روش تهاجمی | خیر | بله |
| امکان استنت گذاری همزمان | ندارد | در شرایط مناسب دارد |
| نیاز به مراقبت بعد از کاتتر | ندارد | دارد |
| کاربرد درمانی همزمان | ندارد | در شرایط مناسب دارد |
انتخاب بین این دو روش به شرایط بیمار و هدف پزشک از بررسی بستگی دارد. در برخی بیماران سی تی آنژیوگرافی می تواند یک روش مناسب برای بررسی غیرتهاجمی باشد، در حالی که در بعضی شرایط آنژیوگرافی کاتتری انتخاب مناسب تری است.
آیا بعد از سی تی آنژیوگرافی باید استراحت کرد؟
اگر فقط سی تی آنژیوگرافی انجام شده باشد و عارضه ای ایجاد نشده باشد، معمولا محدودیت خاصی برای فعالیت روزمره وجود ندارد.
بسیاری از افراد می توانند بعد از آزمایش به فعالیت های معمول خود برگردند.
اگر ماده حاجب دریافت کرده اید، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی ممکن است توصیه شود مایعات کافی مصرف کنید.
اگر دارویی برای کاهش ضربان قلب دریافت کرده باشید، ممکن است پزشک درباره رانندگی یا فعالیت های روزمره توصیه های خاصی داشته باشد.
چه زمانی بعد از سی تی آنژیوگرافی باید به پزشک اطلاع داد؟
واکنش های جدی به ماده حاجب نادر هستند، اما بعضی علائم نیاز به توجه پزشکی دارند.
اگر بعد از تزریق ماده حاجب دچار تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، بثورات شدید، سرگیجه شدید یا علائم غیرطبیعی دیگر شدید، باید فورا به تیم درمان اطلاع دهید.
همچنین اگر هنگام تزریق در محل رگ دست درد یا تورم قابل توجه ایجاد شد، باید به تکنسین اطلاع داده شود.
این علائم لزوما به معنی ایجاد یک عارضه جدی نیستند، اما بررسی سریع آنها اهمیت دارد.
سخن نهایی
سی تی آنژیوگرافی قلب یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی برای بررسی عروق کرونر است که می تواند وجود پلاک، تنگی یا انسداد را نشان دهد. در این روش ماده حاجب از طریق رگ دست یا بازو تزریق می شود و دستگاه سی تی تصاویر دقیقی از قلب و عروق ثبت می کند.
این آزمایش با آنژیوگرافی کاتتری تفاوت دارد. مهم ترین تفاوت این است که در سی تی آنژیوگرافی کاتتر داخل شریان قرار نمی گیرد، اما در آنژیوگرافی کاتتری یک لوله باریک وارد شریان شده و به سمت قلب هدایت می شود.
سی تی آنژیوگرافی می تواند در شرایط مناسب اطلاعات ارزشمندی درباره عروق کرونر ارائه دهد، اما برای همه افراد بهترین گزینه نیست. ضربان قلب بالا یا نامنظم، کلسیم زیاد در عروق، بیماری کلیوی، حساسیت به ماده حاجب و احتمال بارداری از مواردی هستند که باید قبل از انجام آزمایش با پزشک مطرح شوند.
همچنین باید توجه داشت که اگر در سی تی آنژیوگرافی گرفتگی مهمی پیدا شود، امکان استنت گذاری در همان جلسه وجود ندارد و ممکن است بیمار برای بررسی یا درمان بیشتر به آنژیوگرافی کاتتری نیاز داشته باشد.
در نهایت، نتیجه سی تی آنژیوگرافی باید در کنار علائم، سابقه پزشکی و سایر آزمایش ها تفسیر شود. یک عبارت در گزارش به تنهایی نمی تواند مشخص کند که بیمار به چه درمانی نیاز دارد.
سوالات متداول
سی تی آنژیوگرافی قلب برای چیست؟
این آزمایش برای بررسی عروق کرونر و شناسایی پلاک، تنگی یا انسداد آنها استفاده می شود و در بعضی شرایط می تواند به بررسی علت درد قفسه سینه کمک کند.
آیا سی تی آنژیوگرافی همان آنژیوگرافی قلب است؟
خیر. سی تی آنژیوگرافی بدون ورود کاتتر به شریان انجام می شود، اما آنژیوگرافی کاتتری با وارد کردن یک لوله باریک به داخل شریان انجام می شود. روش کاتتری در شرایط مناسب امکان درمان گرفتگی با استنت را نیز فراهم می کند.
آیا سی تی آنژیوگرافی درد دارد؟
خود تصویربرداری معمولا دردناک نیست. ممکن است هنگام قرار دادن سرم یا تزریق ماده حاجب کمی ناراحتی ایجاد شود و بعضی افراد هنگام تزریق احساس گرمای کوتاه مدت داشته باشند.
آیا سی تی آنژیوگرافی می تواند گرفتگی رگ قلب را نشان دهد؟
بله، این آزمایش می تواند تنگی و انسداد عروق کرونر را بررسی کند. با این حال کیفیت تصاویر و دقت تفسیر به عواملی مانند ضربان قلب، ریتم قلب و میزان کلسیم موجود در عروق بستگی دارد.
آیا بعد از سی تی آنژیوگرافی می توان به فعالیت عادی برگشت؟
در بیشتر موارد، اگر فقط تصویربرداری انجام شده باشد و عارضه ای وجود نداشته باشد، فرد می تواند فعالیت های معمول خود را از سر بگیرد. اگر داروی خاصی قبل از آزمایش دریافت شده باشد، باید توصیه پزشک را رعایت کرد.
سی تی آنژیوگرافی بهتر است یا آنژیوگرافی معمولی؟
این دو روش کاربرد یکسانی ندارند و انتخاب آنها به شرایط بیمار بستگی دارد. سی تی آنژیوگرافی غیرتهاجمی است و برای بررسی عروق استفاده می شود، در حالی که آنژیوگرافی کاتتری علاوه بر تشخیص، در شرایط مناسب امکان درمان گرفتگی را نیز فراهم می کند.
منبع
Mayo Clinic – CT coronary angiogram
Mayo Clinic – Coronary angiogram