نارسایی قلبی یکی از بیماری های مهم قلب و عروق است که ممکن است به تدریج ایجاد شود و عملکرد روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد. برخلاف چیزی که از نام «نارسایی قلبی» ممکن است برداشت شود، این بیماری به معنی از کار افتادن کامل قلب نیست. در نارسایی قلبی، قلب همچنان به فعالیت خود ادامه می دهد، اما ممکن است نتواند خون را به اندازه کافی و متناسب با نیازهای بدن پمپاژ کند یا نتواند به خوبی از خون پر شود.
بدن برای فعالیت طبیعی اندام ها به جریان مناسب خون و اکسیژن نیاز دارد. وقتی عملکرد قلب دچار اختلال می شود، ممکن است بدن برای جبران این وضعیت تغییراتی ایجاد کند. در ابتدا این تغییرات می توانند تا حدی عملکرد قلب را حفظ کنند، اما اگر علت اصلی درمان نشود، در طول زمان ممکن است علائم و مشکلات بیشتری ایجاد شوند.
در این مقاله بررسی می کنیم نارسایی قلبی دقیقا چیست، چه انواعی دارد، چرا ایجاد می شود و چه بیماری هایی می توانند زمینه ساز آن باشند.
نارسایی قلبی دقیقا چیست؟
نارسایی قلبی یا Heart Failure شرایطی است که در آن قلب نمی تواند نیاز بدن به خون و اکسیژن را به شکل مناسب تامین کند.
این مشکل می تواند به دو شکل اصلی ایجاد شود:
- قلب به اندازه کافی منقبض نمی شود و خون کافی را به بیرون پمپ نمی کند.
- قلب به اندازه کافی شل نمی شود و نمی تواند در فاصله بین ضربان ها به خوبی از خون پر شود.
بنابراین نارسایی قلبی فقط به معنای «ضعیف شدن قدرت انقباض قلب» نیست. ممکن است قدرت انقباض قلب نسبتا طبیعی باشد، اما عضله قلب سفت شده باشد و پر شدن قلب با مشکل مواجه شود. این موضوع یکی از دلایلی است که تشخیص نارسایی قلبی فقط بر اساس یک عدد مانند EF انجام نمی شود.
در نارسایی قلبی چه اتفاقی برای بدن می افتد؟
وقتی قلب نمی تواند عملکرد مورد نیاز بدن را به خوبی انجام دهد، بدن تلاش می کند این کاهش عملکرد را جبران کند.
برای مثال ممکن است:
- قلب بزرگ تر شود تا بتواند خون بیشتری پمپاژ کند.
- عضله قلب ضخیم تر شود.
- ضربان قلب افزایش پیدا کند.
- رگ های خونی منقبض شوند تا فشار خون و جریان خون به اندام های حیاتی حفظ شود.
- کلیه ها آب و نمک بیشتری در بدن نگه دارند.
این واکنش ها ممکن است در کوتاه مدت به حفظ گردش خون کمک کنند، اما فعال ماندن طولانی مدت این مکانیسم ها می تواند فشار بیشتری به قلب وارد کند و در پیشرفت بیماری نقش داشته باشد.
آیا نارسایی قلبی همان ضعف عضله قلب است؟
نه دقیقا.
«ضعف قلب» یک اصطلاح عمومی است که مردم معمولا برای توصیف کاهش عملکرد قلب استفاده می کنند، اما نارسایی قلبی یک تشخیص پزشکی مشخص است.
برای مثال ممکن است فردی قدرت انقباض قلبش کاهش پیدا کرده باشد و EF پایینی داشته باشد. از طرف دیگر، فردی ممکن است EF طبیعی داشته باشد اما قلب او به دلیل سفتی عضله نتواند به اندازه کافی پر شود و در نتیجه دچار نارسایی قلبی باشد.
به همین دلیل پزشک هنگام بررسی نارسایی قلبی فقط به قدرت انقباض قلب نگاه نمی کند و مجموعه ای از علائم، معاینه، آزمایش ها و تصویربرداری ها را در نظر می گیرد.
انواع نارسایی قلبی چیست؟
نارسایی قلبی را می توان از جنبه های مختلفی دسته بندی کرد. یکی از مهم ترین روش ها، توجه به بخشی از قلب است که بیشتر درگیر شده و همچنین بررسی میزان کسر جهشی یا EF است.
از نظر سمت درگیر، نارسایی قلبی می تواند به صورت زیر باشد:
نارسایی قلبی سمت چپ
سمت چپ قلب وظیفه دارد خون اکسیژن دار را از قلب به سراسر بدن ارسال کند.
نارسایی سمت چپ یکی از شایع ترین انواع نارسایی قلبی است و خود می تواند به دو شکل اصلی دیده شود:
- نارسایی با کاهش کسر جهشی
- نارسایی با کسر جهشی حفظ شده
در نوع اول، بطن چپ نمی تواند به اندازه کافی منقبض شود و خون را به بیرون پمپ کند.
در نوع دوم، عضله قلب ممکن است سفت شده باشد و با وجود اینکه درصد خروج خون در هر ضربان طبیعی به نظر می رسد، قلب نتواند به اندازه کافی از خون پر شود.
نارسایی قلبی سمت راست
در نارسایی سمت راست، بطن راست نمی تواند خون را به شکل مناسب به سمت ریه ها پمپ کند.
این نوع نارسایی در بسیاری از موارد در ارتباط با مشکلات سمت چپ قلب ایجاد می شود. وقتی سمت چپ قلب عملکرد مناسبی نداشته باشد، فشار در گردش خون ریوی می تواند افزایش پیدا کند و به مرور روی سمت راست قلب نیز تاثیر بگذارد.
نارسایی دو طرفه قلب
گاهی هر دو سمت قلب درگیر می شوند. در این حالت ممکن است علائم مربوط به کاهش توان پمپاژ خون و همچنین تجمع مایعات در بدن با هم دیده شوند.
شدت و شکل علائم به علت نارسایی، میزان آسیب قلب و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.
نارسایی قلبی با EF پایین یعنی چه؟
یکی از اصطلاحاتی که هنگام بررسی نارسایی قلبی زیاد شنیده می شود، HFrEF است.
در این نوع نارسایی، قدرت انقباض بطن چپ کاهش پیدا کرده و مقدار خونی که با هر انقباض از بطن خارج می شود کمتر از حد معمول است.
در دسته بندی رایج، EF برابر یا کمتر از ۴۰ درصد در گروه نارسایی با کسر جهشی کاهش یافته یا HFrEF قرار می گیرد.
البته EF به تنهایی برای تشخیص و ارزیابی کامل بیمار کافی نیست و پزشک باید آن را در کنار سایر یافته ها بررسی کند.
نارسایی قلبی با EF طبیعی چیست؟
ممکن است این سوال ایجاد شود که اگر قلب قدرت پمپاژ طبیعی داشته باشد، چطور می تواند دچار نارسایی شود؟
پاسخ در نحوه پر شدن قلب است.
در HFpEF یا نارسایی قلبی با کسر جهشی حفظ شده، عضله قلب ممکن است سفت و انعطاف ناپذیر شود. در نتیجه قلب در زمان استراحت نمی تواند به خوبی از خون پر شود.
در این حالت ممکن است درصد خونی که از بطن خارج می شود طبیعی به نظر برسد، اما مقدار کل خونی که قلب در اختیار بدن قرار می دهد برای نیازهای بدن کافی نباشد. به همین دلیل EF طبیعی به تنهایی نمی تواند نارسایی قلبی را رد کند.
HFmrEF چیست؟
بین نارسایی با EF پایین و EF حفظ شده، گروه دیگری نیز وجود دارد که با عنوان HFmrEF یا نارسایی قلبی با کسر جهشی کمی کاهش یافته شناخته می شود.
در دسته بندی رایج، EF بین ۴۱ تا ۴۹ درصد در این محدوده قرار می گیرد و تشخیص آن فقط بر اساس عدد EF انجام نمی شود و سایر شواهد بالینی نیز اهمیت دارند.
بنابراین اگر در گزارش اکو عددی مانند ۴۵ درصد مشاهده شد، نباید فقط بر اساس همین عدد نتیجه گرفت که فرد حتما نارسایی قلبی دارد. تفسیر نتیجه باید توسط پزشک و در کنار سایر اطلاعات انجام شود.
مهم ترین علت نارسایی قلبی چیست؟
نارسایی قلبی معمولا به صورت ناگهانی و بدون زمینه قبلی ایجاد نمی شود. در بسیاری از افراد، یک بیماری یا آسیب قبلی به قلب باعث می شود عملکرد آن به مرور کاهش پیدا کند.
از مهم ترین عوامل و بیماری هایی که می توانند در ایجاد نارسایی قلبی نقش داشته باشند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری عروق کرونر قلب
- حمله قلبی
- فشار خون بالا
- بیماری های دریچه ای قلب
- بیماری های عضله قلب یا کاردیومیوپاتی
- بعضی اختلالات ریتم قلب
- بیماری های مادرزادی قلب
- دیابت
- چاقی
- بعضی بیماری های تیروئید
- مصرف طولانی مدت بعضی مواد یا داروهای آسیب رسان به قلب
- برخی بیماری های التهابی یا عفونی
نوع علت اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان نارسایی قلبی فقط به کنترل علائم محدود نمی شود و در صورت امکان باید علت زمینه ای نیز شناسایی و درمان شود.
فشار خون بالا چگونه باعث نارسایی قلبی می شود؟
فشار خون بالا یکی از عوامل مهم خطر برای نارسایی قلبی است.
وقتی فشار خون برای مدت طولانی بالا باشد، قلب مجبور می شود برای خارج کردن خون از بطن، نیروی بیشتری ایجاد کند. ادامه این وضعیت می تواند باعث ضخیم شدن عضله قلب و تغییر ساختار آن شود.
در مراحل بعدی ممکن است عضله قلب انعطاف خود را از دست بدهد یا قدرت انقباض آن کاهش پیدا کند. در نتیجه احتمال ایجاد نارسایی قلبی افزایش پیدا می کند.
به همین دلیل کنترل فشار خون فقط برای جلوگیری از سکته مغزی اهمیت ندارد و یکی از بخش های مهم محافظت از عملکرد قلب نیز محسوب می شود.
بیماری عروق کرونر چه ارتباطی با نارسایی قلبی دارد؟
بیماری عروق کرونر یکی از مهم ترین زمینه های ایجاد نارسایی قلبی است.
در این بیماری، عروق تغذیه کننده عضله قلب دچار تنگی یا انسداد می شوند و خون رسانی به عضله قلب کاهش پیدا می کند. اگر این وضعیت شدید یا طولانی باشد، می تواند به عضله قلب آسیب بزند.
همچنین حمله قلبی می تواند بخشی از عضله قلب را دچار آسیب دائمی کند. اگر مقدار قابل توجهی از عضله قلب آسیب دیده باشد، قدرت پمپاژ قلب ممکن است کاهش پیدا کند و در نهایت نارسایی قلبی ایجاد شود.
آیا دیابت می تواند باعث نارسایی قلبی شود؟
دیابت نیز یکی از عوامل خطر مهم برای بیماری های قلبی و نارسایی قلبی است.
قند خون بالا در طولانی مدت می تواند به عروق خونی و ساختار قلب آسیب بزند و احتمال بیماری عروق کرونر را افزایش دهد. دیابت همچنین معمولا همراه با عوامل خطر دیگری مانند فشار خون بالا و چربی خون غیرطبیعی دیده می شود.
به همین دلیل کنترل مناسب قند خون و پیگیری منظم وضعیت قلب در افراد مبتلا به دیابت اهمیت زیادی دارد.
آیا نارسایی قلبی فقط در سالمندان اتفاق می افتد؟
خیر.
احتمال نارسایی قلبی با افزایش سن بیشتر می شود، اما این بیماری می تواند در سنین پایین تر نیز ایجاد شود.
بیماری های مادرزادی قلب، بعضی انواع کاردیومیوپاتی، اختلالات ریتم، بیماری های دریچه ای، فشار خون بالا، دیابت و برخی عوامل دیگر می توانند در افراد جوان نیز زمینه ساز نارسایی قلبی شوند.
بنابراین سن پایین به تنهایی نمی تواند احتمال بیماری قلبی را کاملا رد کند.
نارسایی قلبی حاد و مزمن چه تفاوتی دارند؟
نارسایی قلبی می تواند حاد یا مزمن باشد.
در نارسایی مزمن، مشکل معمولا به تدریج ایجاد شده و فرد برای مدت طولانی با بیماری زندگی می کند. علائم ممکن است در طول زمان کم و زیاد شوند.
در نارسایی حاد، علائم ممکن است به صورت ناگهانی ایجاد شوند یا وضعیت فردی که قبلا نارسایی قلبی داشته، به سرعت بدتر شود.
نارسایی حاد می تواند نیاز به ارزیابی و درمان فوری داشته باشد، زیرا گاهی با تجمع سریع مایع در ریه ها یا کاهش شدید عملکرد قلب همراه است.
علائم نارسایی قلبی چیست؟
نارسایی قلبی می تواند روی قسمت های مختلف بدن تاثیر بگذارد و شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی افراد برای مدت طولانی فقط علائم خفیف دارند، در حالی که در برخی دیگر بیماری می تواند سریع تر پیشرفت کند.
از مهم ترین علائمی که ممکن است در نارسایی قلبی دیده شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش توان انجام فعالیت های روزمره
- احساس خستگی و ضعف
- تنگی نفس
- تورم پا و مچ پا
- افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات
- سرفه یا خس خس سینه
- سختی تنفس هنگام دراز کشیدن
- بیدار شدن شبانه به دلیل تنگی نفس
- تپش قلب
- کاهش اشتها یا احساس سیری زودرس
- ورم شکم
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
این علائم به تنهایی تشخیص نارسایی قلبی را قطعی نمی کنند و ممکن است در بیماری های دیگری نیز دیده شوند. پزشک باید مجموعه علائم و نتایج بررسی های پزشکی را در کنار یکدیگر ارزیابی کند.
چرا نارسایی قلبی باعث تنگی نفس می شود؟
تنگی نفس یکی از علائمی است که می تواند ارتباط مستقیمی با نحوه عملکرد قلب داشته باشد.
وقتی قلب نتواند خون را به شکل مناسب از ریه ها دریافت و به گردش عمومی بدن منتقل کند، فشار در عروق خونی ریه افزایش پیدا می کند. در نتیجه ممکن است مقداری مایع در بافت ریه تجمع پیدا کند و تنفس برای فرد دشوارتر شود.
به همین دلیل تنگی نفس ممکن است ابتدا هنگام فعالیت ایجاد شود و با پیشرفت بیماری با فعالیت های سبک تر یا حتی در حالت استراحت نیز دیده شود.
البته هر تنگی نفسی ناشی از قلب نیست. بیماری های ریوی، کم خونی، اضافه وزن، اضطراب و مشکلات دیگر نیز می توانند باعث تنگی نفس شوند.
چرا پاها در نارسایی قلبی ورم می کنند؟
وقتی عملکرد قلب کاهش پیدا می کند، بدن ممکن است برای حفظ گردش خون، آب و نمک بیشتری نگه دارد.
این افزایش مایعات می تواند باعث تجمع آب در بافت های بدن شود. پاها و مچ پا به دلیل قرار گرفتن در قسمت پایین بدن معمولا یکی از اولین محل هایی هستند که ورم در آنها قابل مشاهده می شود.
در برخی افراد، با شدیدتر شدن احتباس مایعات ممکن است ورم به ساق پا، ران یا حتی شکم نیز برسد.
به همین دلیل تغییر اندازه کفش، باقی ماندن جای جوراب روی پوست یا افزایش وزن سریع می تواند از نشانه هایی باشد که پزشک هنگام ارزیابی وضعیت بیمار به آنها توجه می کند.
نارسایی قلبی چند مرحله دارد؟
نارسایی قلبی را می توان با روش های مختلفی دسته بندی کرد. یکی از شناخته شده ترین روش ها، تقسیم بندی چهار مرحله ای انجمن قلب نیویورک یا NYHA است که بیشتر بر اساس میزان محدودیت فعالیت و شدت علائم انجام می شود.
کلاس ۱
در این مرحله، فرد معمولا محدودیت قابل توجهی در فعالیت بدنی ندارد.
فعالیت های معمول زندگی باعث ایجاد تنگی نفس، خستگی یا تپش قلب قابل توجه نمی شوند.
کلاس ۲
در این مرحله فعالیت بدنی معمولی ممکن است باعث ایجاد علائم شود.
فرد در حالت استراحت معمولا مشکلی ندارد، اما فعالیت هایی مانند راه رفتن طولانی، بالا رفتن از چند طبقه پله یا فعالیت بدنی بیشتر می تواند باعث خستگی یا تنگی نفس شود.
کلاس ۳
در این مرحله محدودیت فعالیت بیشتر می شود.
فعالیت های سبک تر از حد معمول می توانند باعث ایجاد علائم شوند، اما فرد معمولا در حالت استراحت وضعیت بهتری دارد.
کلاس ۴
در این مرحله علائم ممکن است حتی در حالت استراحت نیز وجود داشته باشند.
هرگونه فعالیت بدنی می تواند علائم را تشدید کند و فرد معمولا محدودیت قابل توجهی در انجام فعالیت های روزمره دارد.
این کلاس بندی برای توصیف شدت علائم و میزان محدودیت فعالیت استفاده می شود و با مراحل دیگر نارسایی قلبی یکسان نیست.
تفاوت مراحل A تا D نارسایی قلبی چیست؟
یک روش دیگر که توسط انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا استفاده می شود، مراحل A تا D است.
مرحله A
در این مرحله فرد هنوز نارسایی قلبی ندارد، اما عواملی دارد که خطر ابتلا را افزایش می دهند.
برای مثال فشار خون بالا، دیابت، چاقی یا سابقه خانوادگی بیماری های قلبی می توانند فرد را در معرض خطر بیشتری قرار دهند.
مرحله B
در این مرحله ممکن است تغییرات ساختاری یا عملکردی در قلب وجود داشته باشد، اما فرد هنوز علائم واضح نارسایی قلبی را تجربه نمی کند.
برای مثال ممکن است فرد سابقه آسیب عضله قلب داشته باشد یا در بررسی های قلبی تغییراتی مشاهده شود.
مرحله C
در این مرحله فرد دچار بیماری ساختاری قلب همراه با علائم فعلی یا قبلی نارسایی قلبی است.
بخش قابل توجهی از بیمارانی که با تشخیص نارسایی قلبی تحت درمان قرار می گیرند در این گروه قرار می گیرند.
مرحله D
این مرحله به نارسایی قلبی پیشرفته مربوط می شود؛ یعنی علائم و محدودیت ها با وجود درمان های معمول همچنان شدید هستند و ممکن است بیمار به درمان های تخصصی تر نیاز داشته باشد.
این مرحله بندی با کلاس های NYHA متفاوت است و نباید این دو سیستم را با یکدیگر اشتباه گرفت.
آیا نارسایی قلبی همیشه با درد قفسه سینه همراه است؟
خیر.
درد قفسه سینه علامت ضروری نارسایی قلبی نیست. بعضی افراد ممکن است نارسایی قلبی داشته باشند بدون اینکه درد قفسه سینه را تجربه کنند.
با این حال، درد یا فشار قفسه سینه، مخصوصا اگر ناگهانی باشد و همراه با تنگی نفس، تعریق، تهوع یا انتشار درد به بازو و فک ایجاد شود، می تواند نشانه یک مشکل حاد قلبی مانند حمله قلبی باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
بنابراین نبود درد قفسه سینه، نارسایی قلبی را رد نمی کند و وجود آن نیز به تنهایی به معنی نارسایی قلبی نیست.
آیا تپش قلب نشانه نارسایی قلبی است؟
تپش قلب می تواند در بعضی افراد مبتلا به نارسایی قلبی دیده شود، اما علامت اختصاصی این بیماری نیست.
اختلالات ریتم قلب، اضطراب، مصرف کافئین، بعضی داروها و عوامل دیگر نیز می توانند باعث احساس ضربان قلب شوند.
از طرف دیگر، بعضی آریتمی ها می توانند به مرور عملکرد قلب را تحت تاثیر قرار دهند و در ایجاد یا تشدید نارسایی قلبی نقش داشته باشند.
به همین دلیل اگر تپش قلب به صورت مکرر اتفاق می افتد یا همراه با سرگیجه، غش، تنگی نفس یا کاهش توان فعالیت است، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
آیا نارسایی قلبی باعث فشار خون پایین می شود؟
نه همیشه.
فشار خون در افراد مبتلا به نارسایی قلبی می تواند طبیعی، بالا یا در بعضی شرایط پایین باشد.
در مراحل پیشرفته تر، اگر قلب نتواند خون کافی را به گردش عمومی بدن وارد کند، فشار خون ممکن است کاهش پیدا کند. فشار خون پایین همراه با ضعف شدید، گیجی، سردی اندام ها یا کاهش سطح هوشیاری می تواند نشانه کاهش قابل توجه خون رسانی باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
از طرف دیگر، فشار خون بالا یکی از عوامل مهمی است که می تواند در ایجاد نارسایی قلبی نقش داشته باشد.
آیا نارسایی قلبی باعث کاهش اکسیژن خون می شود؟
ممکن است در شرایط خاصی چنین اتفاقی رخ دهد، به ویژه زمانی که نارسایی شدید باعث تجمع مایع در ریه ها شود.
اما پایین بودن اکسیژن خون همیشه به معنی نارسایی قلبی نیست و بیماری های ریوی، اختلالات تنفسی و مشکلات دیگر نیز می توانند باعث کاهش اکسیژن شوند.
اگر فرد دچار تنگی نفس شدید، کبودی لب ها یا تغییر ناگهانی وضعیت تنفسی شود، باید به عنوان یک وضعیت جدی ارزیابی شود.
آیا نارسایی قلبی می تواند باعث کاهش وزن شود؟
افزایش وزن به دلیل تجمع مایعات یکی از تغییرات شناخته شده در نارسایی قلبی است، اما در مراحل پیشرفته بیماری ممکن است کاهش وزن نیز اتفاق بیفتد.
بی اشتهایی، احساس سیری زودرس، تهوع و تغییرات متابولیک می توانند باعث شوند فرد غذای کمتری مصرف کند.
در برخی بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته، کاهش توده عضلانی و وزن ناخواسته نیز ممکن است رخ دهد.
بنابراین کاهش وزن بدون دلیل، به ویژه اگر قابل توجه و همراه با ضعف و کاهش اشتها باشد، باید بررسی شود.
آیا نارسایی قلبی روی کلیه ها تاثیر می گذارد؟
بله، قلب و کلیه ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند.
کاهش جریان خون کلیه ها و تغییرات مربوط به تنظیم آب و نمک می تواند عملکرد کلیه را تحت تاثیر قرار دهد. از طرف دیگر، بیماری کلیوی نیز می تواند با افزایش فشار خون و احتباس مایعات، وضعیت نارسایی قلبی را پیچیده تر کند.
به همین دلیل پزشک معمولا در روند پیگیری نارسایی قلبی، عملکرد کلیه و سطح الکترولیت های خون را نیز بررسی می کند.
آیا نارسایی قلبی قابل برگشت است؟
این موضوع به علت نارسایی قلبی بستگی دارد.
در بعضی شرایط، درمان علت زمینه ای و استفاده از درمان مناسب می تواند عملکرد قلب را تا حد قابل توجهی بهبود دهد.
در برخی افراد نیز بیماری مزمن است و هدف اصلی درمان، کنترل علائم، کاهش بستری شدن، جلوگیری از پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی است.
بنابراین تشخیص نارسایی قلبی به این معنی نیست که عملکرد قلب حتما برای همیشه رو به کاهش خواهد بود. پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است.
چه عواملی می توانند نارسایی قلبی را بدتر کنند؟
حتی پس از تشخیص نارسایی قلبی، عوامل مختلفی می توانند باعث تشدید علائم شوند.
برخی از مهم ترین آنها عبارتند از:
- کنترل نشدن فشار خون
- مصرف نامناسب داروها یا قطع خودسرانه آنها
- مصرف بیش از حد نمک در برخی بیماران
- بی توجهی به افزایش وزن و تجمع مایعات
- بعضی اختلالات ریتم قلب
- عفونت ها
- کم خونی
- بیماری های کلیوی
- مصرف بعضی داروها
- مصرف الکل در افرادی که پزشک آن را ممنوع کرده است
شناخت عامل تشدید کننده اهمیت زیادی دارد، زیرا گاهی با اصلاح آن می توان از بدتر شدن علائم جلوگیری کرد.
آیا نارسایی قلبی خطرناک است؟
نارسایی قلبی بیماری مهمی است، اما شدت آن در افراد مختلف بسیار متفاوت است.
برخی افراد سال ها با نارسایی قلبی زندگی می کنند و با درمان مناسب وضعیت نسبتا پایداری دارند. در مقابل، نارسایی پیشرفته می تواند خطر عوارض جدی مانند اختلالات ریتم، تجمع شدید مایعات، مشکلات کلیوی و بستری شدن را افزایش دهد.
به همین دلیل تشخیص دقیق نوع و مرحله بیماری اهمیت زیادی دارد و نباید فقط بر اساس شدت یک علامت درباره وضعیت بیمار قضاوت کرد.
آیا نارسایی قلبی با بیماری عروق قلبی یکی است؟
خیر.
بیماری عروق کرونر مربوط به عروق تغذیه کننده عضله قلب است، در حالی که نارسایی قلبی به اختلال در عملکرد قلب برای پمپاژ یا پر شدن مناسب مربوط می شود.
البته این دو بیماری می توانند ارتباط نزدیکی با هم داشته باشند. بیماری عروق کرونر می تواند باعث آسیب عضله قلب شود و در نهایت زمینه نارسایی قلبی را ایجاد کند.
بنابراین ممکن است یک فرد همزمان به بیماری عروق کرونر و نارسایی قلبی مبتلا باشد، اما این دو اصطلاح به یک بیماری اشاره نمی کنند.
آیا نارسایی قلبی همان سکته قلبی است؟
خیر.
سکته یا حمله قلبی معمولا زمانی رخ می دهد که جریان خون در یکی از عروق کرونر به شدت کاهش پیدا کند یا مسدود شود و بخشی از عضله قلب آسیب ببیند.
اما نارسایی قلبی به وضعیتی گفته می شود که قلب نمی تواند عملکرد مناسب خود را برای تامین نیازهای بدن انجام دهد.
حمله قلبی می تواند یکی از علت های نارسایی قلبی باشد، اما هر فرد مبتلا به نارسایی قلبی لزوما سابقه حمله قلبی ندارد.
نارسایی قلبی چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص نارسایی قلبی فقط با یک علامت یا یک آزمایش انجام نمی شود. پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه بیماری های قلبی، فشار خون، دیابت، داروهای مصرفی و سابقه خانوادگی سوال می کند و سپس معاینه انجام می دهد.
بعد از آن، بر اساس شرایط فرد ممکن است آزمایش هایی مانند نوار قلب، آزمایش خون، اکوکاردیوگرافی، عکس قفسه سینه یا تست های تصویربرداری پیشرفته تر درخواست شوند.
هدف از این بررسی ها فقط مشخص کردن وجود یا عدم وجود نارسایی قلبی نیست. پزشک باید بفهمد:
- عملکرد قلب چقدر کاهش پیدا کرده است؟
- آیا ساختار قلب تغییر کرده است؟
- آیا دریچه های قلب مشکل دارند؟
- علت احتمالی نارسایی چیست؟
- آیا بیماری عروق قلبی وجود دارد؟
- آیا بیماری دیگری علائم مشابه ایجاد کرده است؟
- شدت بیماری چقدر است؟
به همین دلیل تشخیص نارسایی قلبی معمولا یک فرآیند چند مرحله ای است.
نوار قلب یا ECG در تشخیص نارسایی قلبی
نوار قلب یکی از آزمایش های ساده و بدون درد برای بررسی فعالیت الکتریکی قلب است.
در این آزمایش، الکترودهایی روی قفسه سینه قرار می گیرند و فعالیت الکتریکی قلب ثبت می شود. نوار قلب می تواند اطلاعاتی درباره ریتم قلب، سرعت ضربان و نحوه انتقال پیام های الکتریکی ارائه دهد.
همچنین ممکن است نشانه هایی از سابقه حمله قلبی، ضخیم شدن عضله قلب یا بعضی اختلالات ریتم در ECG دیده شود.
نوار قلب به تنهایی نارسایی قلبی را تشخیص نمی دهد، اما می تواند سرنخ مهمی درباره علت یا مشکلات همراه ایجاد کند.
BNP و NT-proBNP چیست؟
یکی از آزمایش های مهم در بررسی احتمال نارسایی قلبی، اندازه گیری مواد موسوم به پپتیدهای ناتریورتیک در خون است.
دو موردی که بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از:
- BNP
- NT-proBNP
وقتی قلب تحت فشار بیشتری قرار می گیرد، میزان این مواد در خون می تواند افزایش پیدا کند.
اگر فردی با علائمی مانند تنگی نفس مراجعه کند، آزمایش BNP یا NT-proBNP می تواند به پزشک کمک کند مشخص کند احتمال نارسایی قلبی چقدر است. مقدار طبیعی این مواد در شرایط مناسب می تواند احتمال نارسایی قلبی را کمتر کند، در حالی که مقدار بالا معمولا نیاز به بررسی های بیشتر دارد.
آیا BNP بالا یعنی حتما نارسایی قلبی داریم؟
خیر.
BNP و NT-proBNP ابزارهای کمک تشخیصی هستند و نباید نتیجه آنها به تنهایی تفسیر شود.
بعضی بیماری های کلیوی، مشکلات دریچه ای قلب، بیماری های دیگر قلبی و برخی بیماری های ریوی نیز می توانند باعث افزایش این مواد شوند.
حتی در بعضی افراد مبتلا به چاقی ممکن است سطح BNP پایین تر از حد انتظار باشد. بنابراین پزشک نتیجه آزمایش را در کنار سن، علائم، سابقه پزشکی و سایر بررسی ها تفسیر می کند.
اکو قلب مهم ترین آزمایش برای بررسی نارسایی قلبی است؟
اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب یکی از مهم ترین ابزارهای بررسی نارسایی قلبی است.
در اکو از امواج صوتی برای ایجاد تصویر متحرک از قلب استفاده می شود. پزشک می تواند با این روش اندازه حفره های قلب، ضخامت عضله، حرکت دیواره ها، وضعیت دریچه ها و نحوه عملکرد قلب را بررسی کند.
اکو همچنین امکان اندازه گیری کسر جهشی یا EF را فراهم می کند که یکی از شاخص های مهم برای طبقه بندی انواع نارسایی قلبی است.
EF قلب چیست و چه چیزی را نشان می دهد؟
EF مخفف Ejection Fraction یا کسر جهشی است.
این عدد نشان می دهد چه درصدی از خونی که داخل بطن چپ قرار دارد، در هر ضربان از بطن خارج می شود.
برای مثال اگر EF برابر ۶۰ درصد باشد، یعنی در هر انقباض حدود ۶۰ درصد از خونی که در بطن چپ قرار دارد خارج می شود.
در حالت معمول، EF حدود ۵۵ تا ۷۰ درصد در نظر گرفته می شود. اما تفسیر EF باید همیشه در کنار سایر اطلاعات پزشکی انجام شود.
EF چند باشد خطرناک است؟
به طور کلی:
| EF | تفسیر کلی |
|---|---|
| ۵۵ تا ۷۰ درصد | محدوده معمول |
| ۵۰ تا ۵۴ درصد | نزدیک به محدوده معمول و نیازمند تفسیر بالینی |
| ۴۱ تا ۴۹ درصد | کاهش خفیف |
| ۴۰ درصد یا کمتر | کاهش قابل توجه عملکرد پمپاژی |
این اعداد به تنهایی تشخیص نهایی نارسایی قلبی نیستند.
برای مثال EF بین ۴۱ تا ۴۹ درصد ممکن است در بعضی افراد با بیماری قلبی یا خطر ایجاد نارسایی همراه باشد، اما فقط با مشاهده این عدد نمی توان گفت فرد قطعا مبتلا به نارسایی قلبی است.
آیا EF طبیعی یعنی نارسایی قلبی نداریم؟
خیر.
این یکی از مهم ترین نکاتی است که هنگام تفسیر اکو باید در نظر گرفته شود.
در HFpEF، ممکن است EF در محدوده طبیعی باشد اما عضله قلب سفت شده باشد و در زمان استراحت به خوبی از خون پر نشود.
در نتیجه ممکن است درصد خروج خون طبیعی باشد، اما عملکرد کلی قلب برای تامین نیاز بدن مناسب نباشد.
بنابراین اگر فرد علائم سازگار با نارسایی قلبی دارد، طبیعی بودن EF به تنهایی برای رد بیماری کافی نیست.
آزمایش خون دیگری هم برای نارسایی قلبی لازم است؟
بسته به شرایط فرد، بله.
پزشک ممکن است آزمایش هایی برای بررسی موارد زیر درخواست کند:
- عملکرد کلیه
- سدیم و پتاسیم
- قند خون
- عملکرد تیروئید
- کم خونی
- عملکرد کبد
- وضعیت تغذیه
- عوامل خطر بیماری قلبی
بررسی کلیه اهمیت ویژه ای دارد، چون نارسایی قلبی و اختلال عملکرد کلیه می توانند روی یکدیگر تاثیر بگذارند.
همچنین بعضی مشکلات مانند کم خونی یا اختلالات تیروئید می توانند علائمی شبیه نارسایی قلبی ایجاد کنند یا وضعیت فرد مبتلا به نارسایی را بدتر کنند.
عکس قفسه سینه در نارسایی قلبی چه کاربردی دارد؟
عکس قفسه سینه ممکن است برای بررسی قلب و ریه ها انجام شود.
این تصویر می تواند اطلاعاتی درباره اندازه قلب و وجود بعضی نشانه های تجمع مایع در ریه ها ارائه دهد.
با این حال، عکس قفسه سینه به تنهایی نمی تواند نارسایی قلبی را تشخیص دهد. نتیجه آن باید همراه با علائم، معاینه و سایر آزمایش ها بررسی شود.
آیا تست ورزش برای تشخیص نارسایی قلبی انجام می شود؟
در بعضی افراد پزشک ممکن است تست ورزش یا تست استرس را درخواست کند.
در این آزمایش، قلب در شرایطی که بدن فعالیت بیشتری دارد بررسی می شود. ضربان قلب، فشار خون و فعالیت الکتریکی قلب کنترل می شوند و در بعضی انواع تست از اکو یا روش های تصویربرداری دیگر نیز استفاده می شود.
تست ورزش می تواند به پزشک کمک کند بفهمد قلب هنگام فعالیت چگونه عمل می کند و آیا خون رسانی کافی وجود دارد یا خیر.
این آزمایش برای همه بیماران ضروری نیست و انتخاب آن به شرایط فرد بستگی دارد.
چه زمانی MRI قلب انجام می شود؟
در بعضی شرایط، پزشک برای بررسی دقیق تر ساختار عضله قلب از MRI قلب استفاده می کند.
MRI می تواند اطلاعات بیشتری درباره بافت عضله قلب و میزان آسیب احتمالی آن ارائه دهد و در بعضی بیماری های عضله قلب به پیدا کردن علت نارسایی کمک کند.
این آزمایش معمولا زمانی مطرح می شود که اطلاعات به دست آمده از بررسی های اولیه برای تشخیص علت کافی نباشد یا پزشک به بیماری خاصی در عضله قلب شک داشته باشد.
آنژیوگرافی برای همه افراد مبتلا به نارسایی قلبی انجام نمی شود.
اگر پزشک احتمال بیماری عروق کرونر را مطرح کند، به ویژه در فردی که علائم مربوط به کمبود خون رسانی قلب دارد، ممکن است بررسی عروق کرونر لازم شود.
در برخی شرایط از کاتتریزاسیون قلبی برای بررسی دقیق تر فشارهای داخل قلب و وضعیت عروق استفاده می شود.
انتخاب این روش به علت احتمالی نارسایی و شرایط بیمار بستگی دارد.
آیا نارسایی قلبی با اکو به طور قطعی تشخیص داده می شود؟
اکو اطلاعات بسیار مهمی درباره ساختار و عملکرد قلب ارائه می دهد، اما تشخیص نارسایی قلبی فقط به نتیجه اکو محدود نمی شود.
ممکن است فرد علائم واضح داشته باشد اما EF طبیعی باشد. در مقابل، ممکن است EF کاهش یافته باشد ولی علت و شدت علائم نیاز به بررسی های بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل پزشک معمولا ترکیبی از موارد زیر را بررسی می کند:
علائم + معاینه + ECG + آزمایش خون + اکو + بررسی علت زمینه ای
در برخی بیماران نیز آزمایش ها و تصویربرداری های بیشتری لازم می شود.
آیا نارسایی قلبی قابل درمان است؟
درمان نارسایی قلبی به نوع بیماری، علت ایجاد آن، EF، شدت علائم و بیماری های همراه بستگی دارد.
درمان ممکن است شامل داروهای مختلف، کنترل فشار خون و دیابت، اصلاح عوامل خطر، تغییر سبک زندگی و در بعضی بیماران استفاده از دستگاه های قلبی یا روش های مداخله ای باشد.
نکته مهم این است که درمان باید شخصی سازی شود. دارویی که برای یک بیمار مناسب است ممکن است برای فرد دیگری مناسب نباشد.
به همین دلیل مصرف، قطع یا تغییر دوز داروهای قلبی بدون نظر پزشک می تواند خطرناک باشد.
آیا می توان عملکرد قلب را بهتر کرد؟
در بعضی افراد بله.
اگر علت قابل درمانی برای کاهش عملکرد قلب وجود داشته باشد، درمان آن علت و استفاده از درمان مناسب می تواند عملکرد قلب را بهبود دهد.
برای مثال کنترل فشار خون، درمان بیماری عروق کرونر، کنترل اختلالات ریتم، درمان بیماری های دریچه ای و استفاده صحیح از داروهای تجویز شده می تواند به مدیریت بیماری کمک کند.
حتی در شرایطی که نارسایی قلبی کاملا برگشت پذیر نباشد، درمان مناسب می تواند علائم را کاهش دهد، کیفیت زندگی را بهتر کند و خطر برخی عوارض را کاهش دهد.
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
اگر فرد دچار علائمی مانند تنگی نفس مداوم، کاهش محسوس توان فعالیت، ورم پاها، افزایش وزن سریع، تپش قلب مکرر یا خستگی غیرعادی شده است، بهتر است علت این علائم بررسی شود.
اگر فرد قبلا بیماری قلبی داشته و متوجه تغییر جدیدی در وضعیت خود شده است نیز بهتر است این تغییر را با پزشک مطرح کند.
اما تنگی نفس شدید و ناگهانی، درد یا فشار شدید قفسه سینه، غش، کبودی لب ها، گیجی شدید یا بدتر شدن سریع وضعیت تنفسی می توانند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشند و نیاز به دریافت کمک پزشکی فوری دارند.
سخن نهایی
نارسایی قلبی به معنی متوقف شدن قلب نیست؛ بلکه به شرایطی گفته می شود که قلب نمی تواند به اندازه کافی و متناسب با نیاز بدن خون را پمپاژ کند یا به خوبی از خون پر شود.
این بیماری می تواند با EF پایین یا حتی با EF طبیعی اتفاق بیفتد. به همین دلیل یک عدد از گزارش اکو به تنهایی نمی تواند وضعیت کامل قلب را مشخص کند.
برای تشخیص، پزشک معمولا علائم و معاینه را در کنار آزمایش هایی مانند ECG، BNP یا NT-proBNP و اکوکاردیوگرافی بررسی می کند. در صورت نیاز نیز از تست ورزش، MRI، CT یا بررسی عروق قلب استفاده می شود.
اگر نارسایی قلبی زود تشخیص داده شود، امکان کنترل بهتر بیماری و درمان علت زمینه ای بیشتر خواهد بود. بنابراین تغییرات جدید در توانایی فعالیت، تنفس، وزن یا وضعیت عمومی بدن را نباید بدون بررسی رها کرد.
سوالات متداول
نارسایی قلبی چیست؟
نارسایی قلبی شرایطی است که قلب نمی تواند خون را به اندازه کافی پمپاژ کند یا به خوبی از خون پر شود تا نیازهای بدن را تامین کند.
آیا EF پایین همیشه به معنی نارسایی قلبی است؟
EF پایین می تواند نشانه کاهش عملکرد پمپاژی قلب باشد، اما تشخیص نارسایی قلبی بر اساس مجموعه ای از علائم، معاینه و آزمایش ها انجام می شود و فقط با EF مشخص نمی شود.
آیا با EF طبیعی هم نارسایی قلبی ممکن است؟
بله. در HFpEF ممکن است EF طبیعی باشد اما عضله قلب سفت شده باشد و قلب نتواند به خوبی از خون پر شود.
بهترین آزمایش برای تشخیص نارسایی قلبی چیست؟
اکوکاردیوگرافی یکی از مهم ترین آزمایش هاست، اما تشخیص معمولا با ترکیبی از علائم، معاینه، ECG، آزمایش خون و تصویربرداری انجام می شود.
BNP بالا نشانه قطعی نارسایی قلبی است؟
خیر. BNP بالا می تواند احتمال نارسایی قلبی را افزایش دهد، اما بیماری های دیگری نیز می توانند باعث افزایش آن شوند و نتیجه باید در کنار سایر بررسی ها تفسیر شود.
آیا نارسایی قلبی قابل کنترل است؟
در بسیاری از بیماران می توان بیماری را با درمان مناسب، کنترل عوامل خطر و پیگیری منظم مدیریت کرد. میزان بهبود به علت و شدت نارسایی بستگی دارد.
منبع